Một số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ 5-6 tuổi làm quen chữ cái thông qua thiết kế, sử dụng trò chơi, bài tập tự tạo trong trường mầm non

Nội dung tài liệu: Một số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ 5-6 tuổi làm quen chữ cái thông qua thiết kế, sử dụng trò chơi, bài tập tự tạo trong trường mầm non

1. BẢN MÔ TẢ SÁNG KIẾN I. THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN 1. Tên sáng kiến: “Một số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ 5-6 tuổi làm quen chữ cái thông qua thiết kế, sử dụng trò chơi, bài tập tự tạo trong trường mầm non”. 2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Phát triển ngôn ngữ 3. Tác giả: Họ và tên: Nguyễn Bích Phương Ngày, Tháng, Năm sinh: 18/11/1993 Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên, Trường mầm non Bạch Đằng Điện thoại: 0972662618 4. Đồng tác giả: Họ và tên: Nguyễn Thị Duyên Ngày, Tháng, Năm sinh: 04/06/1995 Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên, Trường mầm non Bạch Đằng Điện thoại: 0389209787 5. Đơn vị áp dụng sáng kiến: Tên đơn vị: Trường Mầm non Bạch Đằng Địa chỉ: An Lạc, Sở Dầu, Hồng Bàng, Hải Phòng Điện thoại: 02253528679
2. 2 II. MÔ TẢ GIẢI PHÁP ĐÃ BIẾT Làm quen chữ viết là một trong những hoạt động học của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi có vai trò hết sức quan trọng trong việc chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1. Thông qua việc làm quen với chữ viết, vốn từ của trẻ được nâng cao, giúp cho trẻ hiểu được mối quan hệ giữa ngôn ngữ nói với ngôn ngữ viết, trẻ hiểu thế nào là “Đọc và viết” sau này ở trường phổ thông. Đã có nhiều giáo viên quan tâm, nghiên cứu đưa ra các sáng kiến, giải pháp được chia sẻ như sau: Giải pháp 1: “Sưu tầm và thiết kế một số trò chơi giúp trẻ 5 tuổi làm quen chữ cái trong trường mầm non” - Tác giả: Nguyễn Thi Mai Hương- Trường mầm non Long Biên- Quận Long Biên- Hà Nội - Năm công bố 3/2017 Giải pháp 2: “Sưu tầm, sáng tác một số trò chơi chữ cái cho trẻ làm quen với chữ viết ở trường mầm non” - Tác giả: Phạm Ngọc Mai- Trường mầm non Việt Hưng - Quận Long Biên- Hà Nội - Năm công bố 3/2018 Hai đề tài trên đã đưa ra được các giải pháp thự hiện như sau: - Nhóm các trò chơi không sử dụng công nghệ thông tin trong thiết kế và tổ chứ trò chơi cho trẻ. - Nhóm các trò chơi có sử dụng công nghệ thông tin trong thiết kế và tổ chức trò chơi cho trẻ. - Một số lưu ý khi lựa chọn và sử dụng trò chơi chữ cái. - Sưu tầm một số trò chơi - Sáng tác một số trò chơi về chữ cái. - Hiệu quả khi phối kết hợp với phụ huynh. Qua nghiên cứu, tham khảo các giải pháp thực hiện của hai đề tài trên tôi nhận thấy được một số ưu điểm, hạn chế sau:
3. 3 * Ưu điểm: - Giáo viên đã sưu tầm, sáng tác được rất nhiều trò chơi chữ cái cho trẻ tham gia hoạt động. Đã biết ứng dụng công nghệ thông tin để thiết kế các trò chơi chữ cái cho trẻ. - Làm tốt công tác phối hợp với phụ huynh trong việc rèn luyện khả năng nhận biết mặt chữ, rèn phát âm chuẩn cho trẻ. - Đã đưa được một số trò chơi, bài tập nhằm củng cố kiến thức cho trẻ, tạo được môi trường chữ cái cho trẻ. * Hạn chế: - Tên giải pháp thực hiện chưa cụ thể. - Nguồn học liệu còn nghèo nàn, nội dung chơi còn sơ sài, đơn điệu, chưa có sự đa năng, sáng tạo. - Chưa biết sử dụng tối đa nguồn nguyên liệu thiên nhiên để thiết kế ra các trò chơi, bài tập chữ cái cho trẻ. - Các trò chơi chữ cái để tổ chức trong tiết học chưa có sáng tạo. - Việc xây dựng môi trường trong góc học tập chưa đa dạng về trò chơi và bài tập. - Công tác tuyên truyền với phụ huỵnh hiệu quả chưa cao. Chính vì vậy, bằng những kiến thức chuyên môn nghiệp vụ, kinh nghiệm của bản thân, tôi đưa ra một số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ 5-6 tuổi làm quen chữ cái thông qua thiết kế, sử dụng trò chơi, bài tập tự tạo trong trường mầm non Bạch Đằng. III. NỘI DUNG GIẢI PHÁP ĐỀ NGHỊ CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
4. 4 1. Nội dung giải pháp đề nghị công nhận sáng kiến Có thể nói ngôn ngữ cần cho tất cả mọi hoạt động và ngược lại mọi hoạt động đều tạo cơ hội cho ngôn ngữ của trẻ phát triển. Do vậy, ngôn ngữ chính là phương tiện để giáo dục trẻ một cách toàn diện về mọi mặt. Làm quen chữ cái góp phần quan trọng không nhỏ trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi, nó giúp trẻ hiểu được mối quan hệ giữa ngôn ngữ nói với ngôn ngữ viết, trẻ biết đọc và viết chữ là hoạt động hữu ích, thú vị và cần thiết trong việc chuẩn bị tâm thế cho trẻ vào lớp 1. Vậy làm thế nào để giúp trẻ nhận biết, phát âm chuẩn 29 chữ cái theo kiểu in thường, in hoa, viết thường. Nhận thức được điều đó, trong những năm qua, bản thân tôi luôn không ngừng tự học tập, rèn luyện, nghiên cứu các biện pháp, sưu tầm, lựa chọn những trò chơi mới lạ, hấp dẫn và phù hợp với khả năng của trẻ nhằm giúp trẻ lĩnh hội kiến thức một cách nhẹ nhàng, tích cực, thoải mái mà vẫn đem lại hiệu quả trong việc ghi nhớ những chữ cái, tránh sự gò bó trong các giờ học. Tôi đã lựa chọn giải pháp: “Một số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ 5-6 tuổi làm quen chữ cái thông qua thiết kế, sử dụng trò chơi, bài tập tự tạo trong trường mầm non”. Biện pháp 1: Tích cực tự học tập, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ Nhận thức rõ bản thân còn nhiều hạn chế trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ nên tôi luôn xác định phải không ngừng học tập để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ. Bản thân tôi luôn thu xếp thời gian tham gia đầy đủ các buổi kiến tập, chuyên đề do nhà trường, tổ chuyên môn tổ chức để học tập chị em đồng nghiệp nhằm từng bước nâng cao hơn nữa năng lực chuyên môn nghiệp vụ của mình, dần khắc phục những hạn chế của một giáo viên trẻ, còn thiếu kinh nghiệm. Trong các buổi sinh hoạt chuyên môn hàng tháng, tôi luôn tích cực tham gia chia sẻ, thảo luận về những vấn đề phát sinh trong quá trình
5. 5 chăm sóc giáo dục trẻ, đặc biệt là những khó khăn mà tôi thường gặp trong quá trình tổ chức hoạt động làm quen với đọc viết cho trẻ như cách thiết kế các trò chơi bài tập để thu hút trẻ vào góc chữ cái để từ đó cùng nhau bàn bạc, chia sẻ kinh nghiệm và đưa ra biện pháp cụ thể giúp trẻ hoạt động tích cực trong các hoạt động nói chung và hoạt động làm quen với chữ cái nói riêng. Ngoài ra tôi còn thường xuyên nghiên cứu chương trình GDMN mới với các tài liệu tham khảo, tài liệu hướng dẫn tổ chức hoạt động hoặc khai thác thông tin trên mạng Internet để tìm hiểu về một số mô hình giáo dục như Steam, Monteseri, cách làm đồ dùng đồ chơi từ nguyên học liệu tái chế .. (Phụ lục 1: Tham gia buổi kiến tập, chuyên đề do nhà trường tổ chức) Như vậy thông qua quá trình tự học tập, rèn luyện nâng cao năng lực chuyên môn tôi đã tích lũy cho mình nhiều kinh nghiệm để áp dụng vào thực tiễn công tác chăm sóc giáo dục trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại lớp mình. Biện pháp 2: Sử dụng những nguyên học liệu sẵn có, nguyên học liệu từ thiên nhiên để thiết kế thành các trò chơi, bài tập làm quen chữ cái Như chúng ta đã biết, trẻ mầm non có thể học theo nhiều cách khác nhau và vui chơi là một cách thức quan trọng để giúp trẻ học một cách tự nhiên, thuận lợi và nhanh chóng nhất. Vì vậy người giáo viên xây dựng được một môi trường hoạt động phong phú với đa dạng các loại học liệu, trò chơi sẽ cung cấp cho trẻ nhiều cơ hội để học tập như: khám phá, sáng tạo, đóng vai, tưởng tượng và tương tác với bạn bè đáp ứng được phương châm “Học bằng chơi, chơi mà học”. Ngay từ đầu năm học, khi xây dựng môi trường hoạt động cho trẻ tôi đã nghiên cứu, lựa chọn và sưu tầm các nguyên học liệu tái chế, nguyên học liệu từ thiên nhiên, tận dụng các đồ dùng, đồ chơi nguyên học liệu sẵn có của lớp để thiết kế thành các trò chơi, bài tập cho trẻ làm quen với chữ cái. (Phụ lục 2: Sưu tầm những nguyên học liệu tái chế, nguyên học liệu thiên nhiên)
6. 6 Ví dụ: Với trò chơi “Ghép từ” tôi không cho trẻ sử dụng những thẻ chữ rời để ghép mà tôi sưu tầm những viên đá cuội, hột hạt, hay những nắp chai viết chữ lên để trẻ dùng đá cuội, hột hạt hoặc vặn nắp chai để ghép thành từ hoàn chỉnh theo mẫu. (Phụ lục 3: Một số trò chơi làm quen cách sắp xếp chữ cái) Với trò chơi giúp trẻ nhận biết phân biệt các chữ cái in hoa, in thường, viết thường tôi đã thiết kế được rất nhiều trò chơi mới lạ như: Trò chơi mảnh ghép chữ cái, trò chơi ong tìm chữ, hay trò chơi ngôi nhà chữ cái, thìa tìm đôi . (Phụ lục 4: Một số trò chơi nhận biết các chữ cái) Tôi còn ứng dụng phương pháp giáo dục Steam sử dụng các tranh lô tô theo các chủ đề để thiết kế trò chơi giúp trẻ “đọc”, “viết” bằng hình ảnh, tranh kí hiệu như trò chơi “Ai tinh mắt”. (Phụ lục 5: Ứng dụng phương pháp giáo dục Steam, Montestori trong thiết kế trò chơi cho trẻ) Hay để giúp trẻ làm quen với hướng viết, tô, đồ các nét chữ tôi đã sưu tầm, thiết kế rất nhiều trò chơi bài tập như: xếp chữ cái bằng cành cây, lá cây, hột hạt, viết chữ cái trên cát, nặn chữ cái, xâu luồn chữ cái, chấm tăm bông theo nét chữ (Phụ lục 6: Một số trò chơi nhận biết cấu tạo nét chữ) Cứ như vậy, thông qua việc xây dựng môi trường hoạt động trong góc chữ cái với rất nhiều các trò chơi mới lạ, hấp dẫn đã phát huy được tính tích cực, chủ động của trẻ góp phần nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động làm quen chữ cái cho trẻ trong trường mầm non. Biện pháp 3: Sử dụng linh hoạt công nghệ thông tin vào thiết kế trò chơi chữ cái. Ứng dụng công nghệ vào dạy học ngày nay là một kỹ năng mà mọi giáo viên đều cần biết. Thực tế, việc kết hợp công nghệ vào giảng dạy đã khiến bài học trở nên sinh động và tạo hứng thú cho trẻ khi tham gia vào hoạt động hơn. Bên cạnh đó, trẻ em ngày nay rất linh hoạt trong các hoạt động, do đó việc tiếp cận với khoa học công nghệ của trẻ càng nhạy bén và tinh tế hơn. Vì vậy, thực tế
7. 7 đòi hỏi mỗi giáo viên phải năng động, sáng tạo để “lớn” lên cùng với trẻ nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của trẻ. Nếu trước đây giáo viên mầm non phải vất vả để có thể tìm kiếm những hình ảnh, biểu tượng, đồ dùng thiết kế trò chơi thì hiện nay với việc ứng dụng CNTT, giáo viên có thể chủ động khai thác tài nguyên giáo dục phong phú để thiết kế trò chơi. Tôi cho trẻ sử dụng một số phần mềm trò chơi về chữ cái hoặc một số trò chơi do tôi tự tạo trên phần mềm POWERPOIN. Bên cạnh sự say mê chăm chỉ, thích thú tham gia trò chơi trên phần mềm như Trò chơi chữ cái Tiếng Việt, Happy kids thì những trò chơi mạng tính ôn luyện trên phần mềm ppt cũng không kém phần thu hút trẻ. Đối với những trò chơi như thế này, về cả nội dung và hình thức đều tùy theo yêu cầu của bài giảng và khả năng của trẻ tại lớp để đưa ra câu hỏi phù hợp với trẻ ở những lĩnh vực khác nhau hoặc ở dạng tổng hợp kiến thức Trẻ khi được tiếp xúc với những trò chơi càng mới, càng khó, càng hấp dẫn thì càng kích thích sự nổ lực, phấn đấu, cố gắng tìm ra đáp án. Vì vậy nên hầu hết trẻ ở trường nói chung và ở lớp tôi nói riêng rất thích thú và chơi say sưa với các thể loại trò chơi như trên. ....(Phụ lục 7: Trẻ tham gia chơi trò chơi chữ cái qua ứng dụng công nghệ thông tin) Quét mã QR để xem trò chơi chữ cái Ngoài ra tôi còn ứng dụng công nghệ thông tin tạo user của trẻ trên máy tính. Tôi còn sử dụng các công cụ trên Word để thiết kế rất nhiều bài tập nhỏ giúp trẻ làm quen với đọc viết như: các bài tập tô đồ theo nét chấm mờ, tô đồ nét chữ, cắt dán, tô màu chữ cái theo yêu cầu của cô, tìm nối chữ trong từ, gạch chân chữ trong bài thơ, .. Thông qua các trò chơi trên máy tính, các bài tập nhỏ mà tôi đã thiết kế giúp rèn luyện khả năng phát âm, tìm và nhật biết chữ cái trong từ, luyện cho trẻ cách cầm bút, cách tô đồ các nét chữ, nhận biết được hướng viết, ....(Phụ lục 8: Bài tập giúp trẻ làm quen với đọc viết)
8. 8 Biện pháp 4: Làm tốt công tác tuyên truyền, phối kết hợp với phụ huynh. Để hoạt động làm quen với chữ cái đạt hiệu quả cao thì sự thống nhất giữa nhà trường và gia đình là hết sức cần thiết. Chính vì lí do này nên ngay từ đầu năm học trong cuộc họp phụ huynh đầu năm khi trình bày về mục tiêu cần đạt của 5 lĩnh vực phát triển tôi đã nhấn mạnh và làm rõ tầm quan trọng của hoạt động làm quen chữ cái trong việc chuẩn bị tâm thế cho trẻ vào lớp 1, tuyên truyền tới phụ huynh về tác hại của việc cho trẻ học trước chương trình và hướng dẫn phụ huynh cách phát âm chuẩn 29 chữ cái, cách sử dụng các trò chơi, bài tập nhỏ tại nhà để dạy trẻ nhớ mặt chữ nhanh hơn, tránh kiểu đọc “vẹt”. Bên cạnh đó cứ thứ 6 hàng tuần tôi lại thiết kế các bài tập nhỏ gửi phụ huynh để cùng con ôn tập tại ở nhà, trao đổi cùng phụ huynh cách học và chơi cùng trẻ. Ngoài ra tôi còn tận dụng giờ đón, trả trẻ, bảng tuyên truyền hay nhóm zalo của lớp để trao đổi với phụ huynh về nhóm chữ trẻ đang học, khả năng ghi nhớ, phát âm các chữ cái, kĩ năng cầm bút, tư thế ngồi của trẻ cũng như định hướng cách rèn luyện cho trẻ khi ở nhà để phụ huynh cùng cô giáo có biện pháp phù hợp để rèn luyện cho trẻ giúp trẻ có đủ kiến thức, kĩ năng, tâm thế tốt bước vào lớp 1. (Phụ lục 9: Một số bài tập và trao đổi với phụ huynh về việc học chữ của trẻ) Song song với việc dạy trẻ trực tiếp tại trường, tôi còn thường xuyên chia sẻ đường link video hoạt động dạy trẻ làm quen, tập tô với chữ cái, chữ số cũng như các bài tập củng cố ôn luyện mà tôi đã thiết kế trong nhóm zalo của lớp để khuyến khích phụ huynh tổ chức hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ tại gia đình nhằm chuẩn bị cho trẻ em 5 tuổi thích ứng với hoạt động học tập và tâm thế sẵn sàng vào học lớp 1. (Phụ lục 10: Chia sẻ đường link dạy trẻ làm quen với chữ cái khi ở nhà) Cứ như vậy thông qua việc làm tốt công tác truyền thông về GDMN, phụ huynh lớp tôi không chỉ nhiệt tình ủng hộ lớp các nguyên học liệu và còn tích
9. 9 cực phối hợp cùng cô giáo trong việc ôn luyện các chữ cái và chuẩn bị tốt cho trẻ tâm thế vào lớp 1. 2. Tính mới, tính sáng tạo: 2.1. Tính mới: Giáo viên thiết kế được nhiều đồ dùng đồ chơi, trò chơi, bài tập tự tạo mới lạ, hấp dẫn trong góc chữ cái để cho trẻ tham gia hoạt động. Tận dụng được nhiều nguyên học liệu thiên nhiên, nguyên học liệu tái chế để thiết kế nhiều đồ dùng đồ chơi, nội dung chơi mới lạ, hấp dẫn trẻ. Sử dụng máy tính của lớp tạo thành góc chơi cho trẻ. Ứng dụng các tính năng Zalo làm tốt công tác tuyên truyền, phối hợp với phụ huynh chăm sóc giáo dục trẻ tại gia đình. Chủ động điều chỉnh kế hoạch năm học, ưu tiên thời gian tổ chức hoạt động làm quen chữ cái, chữ số để chuẩn bị tốt tâm thế cho trẻ vào lớp 1. 2.2. Tính sáng tạo: Sáng tạo trong việc sử dụng nguồn nguyên vật liệu sẵn có, nguyên vật liệu thiên nhiên, nguyên vật liệu tái chế để xây dựng, thiết kế thành các trò chơi, bài tập cho trẻ học tập. Tạo User màn hình riêng cho trẻ, sử dụng linh hoạt phần mềm Powerpoint để thiết kế các trò chơi tương tác, hình thành góc chơi trên máy tính cho trẻ. Ứng dụng phương pháp Steam, Monteseri trong thiết kế các trò chơi chữ cái cho trẻ. Thường xuyên ứng dụng CNTT, sử dụng các công cụ trên phần mềm Word thiết kế nhiều bài tập chữ cái cho trẻ. 3. Phạm vi ảnh hưởng, khả năng áp dụng của sáng kiến * Áp dụng: Giải pháp đã được áp dụng thực hiện có hiệu quả tại lớp 5C1 và lớp 5C4 trường mầm non Bạch Đằng – Quận Hồng Bàng – Thành phố Hải Phòng.
10. 10 * Nhân rộng: Sáng kiến có khả năng nhân rộng trong các lớp 5-6 tuổi trong trường mầm non Bạch Đằng và các trường mầm non trong toàn quận, thành phố. 4. Hiệu quả, lợi ích thu được từ sáng kiến 4.1. Hiệu quả kinh tế: Khi áp dụng đề tài, giáo viên đã khai thác nguồn nguyên học liệu tự nhiên, tái chế, sử dụng máy tính của lớp để tìm kiếm và thiết kế trò chơi cho trẻ nên không mất nhiều kinh phí. 4.2. Hiệu quả về mặt xã hội: - Giúp giáo viên nâng cao kĩ năng thiết kế, làm đồ dùng đồ chơi sáng tạo từ các nguyên vật liệu khác nhau. Linh hoạt, chủ động hơn trong việc lựa chọn nội dung chơi, thiết kế các đồ dùng đồ chơi phù hợp với nhu cầu, khả năng của trẻ. - Phụ huynh nhận thấy được tầm quan trọng của hoạt động làm quen chữ cái đối với sự phát triển toàn diện của trẻ nên chủ động phối hợp cùng cô giáo trong việc ôn luyện các chữ cái và chuẩn bị tốt cho trẻ tâm thế vào lớp 1. - Trẻ hứng thú, tích cực tham gia hoạt động vui chơi, khám phá qua đó góp phần nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với đọc, viết cho trẻ trong trường mầm non. 4.3. Giá trị làm lợi khác: - Góp phần tạo môi trường giáo dục trong nhóm lớp theo quan điểm “Giáo dục lấy trẻ làm trung tâm” - Nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động làm quen với đọc viết nói riêng và thực hiện chương trình giáo dục mầm non nói chung.
11. 11 Trên đây là bản mô tả sáng kiến “Một số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ 5-6 tuổi làm quen chữ cái thông qua thiết kế, sử dụng trò chơi, bài tập tự tạo trong trường mầm non” mà tôi đã và đang áp hiệu quả tại trường mầm non Bạch Đằng trong năm học 2023 - 2024, trong quá trình triển khai thực hiện đã thu được những kết quả rất khả quan, song rất mong nhận được sự góp ý của các đồng chí lãnh đạo, đồng nghiệp để tôi thực hiện nhiệm vụ chăm sóc giáo dục trẻ được tốt hơn. Xin trân trọng cảm ơn. Hồng Bàng, ngày 12 tháng 01 năm 2024 TÁC GIẢ SÁNG KIẾN Nguyễn Bích Phương – Nguyễn Thị Duyên IV. PHỤ LỤC
12. 12 Quét mã QR để xem hình ảnh