Một số giải pháp khi ứng dụng lồng ghép giáo dục STEAM trong tổ chức hoạt động, nhằm giúp trẻ 4-5 tuổi tích cực, chủ động

Nội dung tài liệu: Một số giải pháp khi ứng dụng lồng ghép giáo dục STEAM trong tổ chức hoạt động, nhằm giúp trẻ 4-5 tuổi tích cực, chủ động

1. TRƯỜNG MẦM NON HOÀNG VĂN THỤ -----*****----- BẢN MÔ TẢ SÁNG KIẾN Đề tài: “Một số giải pháp khi ứng dụng lồng ghép giáo dục STEAM trong tổ chức hoạt động, nhằm giúp trẻ 4 – 5 tuổi tích cực, chủ động” Tác giả: Ngô Thị Thu Hường Chức vụ: Giáo viên - Tổ trưởng chuyên môn Nơi công tác: Trường Mầm non Hoàng Văn Thụ Ngày 30 tháng 12 năm 2022
2. BẢN MÔ TẢ SÁNG KIẾN I. THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN 1. Tên sáng kiến: “Một số giải pháp khi ứng dụng lồng ghép giáo dục STEAM trong tổ chức hoạt động, nhằm giúp trẻ 4 – 5 tuổi tích cực, chủ động.” 2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Nhận thức 3. Tác giả: Họ và tên: Ngô Thị Thu Hường Ngày tháng/năm sinh: 23/ 06/1988 Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên trường Mầm non Hoàng Văn Thụ Điện thoại: 0936.733.363 4. Đồng tác giả: Không có. 5. Đơn vị áp dụng sáng kiến: Tên đơn vị: Trường mầm non Hoàng Văn Thụ. Địa chỉ: Số 83 Đinh Tiên Hoàng, quận Hồng Bàng, Hải Phòng Điện Thoại: 02253.745.190 II. MÔ TẢ GIẢI PHÁP ĐÃ BIẾT Như chúng ta đã biết, độ tuổi mầm non là độ tuổi trẻ học bằng chơi và chơi bằng học. Đối với trẻ, tất cả mọi thứ xung quanh đề là những điều khiến trẻ muốn khám phá, muốn trải nghiệm. Dựa vào đặc điểm tâm sinh lí này của trẻ mà đã có rất nhiều các phương pháp giáo dục được đưa ra nhằm mang tới trẻ những kết quả tốt nhất. Trước đây, theo các phương pháp truyền thống như: hoạt động với đồ vật, phương pháp thực hành trải nghiệm, phương pháp sử dụng vật thật tất cả đây đều là các phương pháp nhằm hướng tới phát triển toàn diện cho trẻ. Tuy nhiên, chỉ dừng lại ở việc trẻ thực hiện theo khuôn mẫu, đó là cô làm mẫu và trẻ bắt chước lại theo mẫu cô làm. Điều này đã mag tới kết quả là trẻ thụ động, không tự chủ, và sản phẩm của trẻ là giống nhau, không có sự sáng tạo. Theo thời gian, thì Giáo dục mầm non có sự phát triển hơn, hướng tới Phương pháp giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, cô là người hướng dẫn gợi mở, còn trẻ là người thực hiện. Phương pháp này đã có nhiều chuyển biến hơn, đó là cô không còn làm mẫu cho trẻ, mà là người đưa ra những gợi mở đẻ trẻ suy nghĩ, phán đoán và thực hiện theo lời gợi ý của cô. Tuy nhiên, phương pháp này cũng có mặt hạn chế đó là, trước tiên là sự tách rời các môn học, điều đó tạo nên khoảng cách lớn giữa lý thuyết và thực hành giữa kiến thức và ứng dụng thực tế. Hạn chế tiếp theo là nhiều trẻ yếu sẽ không hiểu lời gợi mở của cô, hoặc chưa kịp hiểu, trong khi các bạn khác đã thực hiện xong, dẫn tới việc cô giáo phải giảng giải lại cho trẻ, quay trở lại giúp cá nhân trẻ hoàn thành, hoặc nếu trong thời gian ngắn, cô chưa thể truyền đạt lại cho trẻ thì sẽ gây ra tình trạng trẻ chán nản, không còn hứng thú với hoạt động. Một phương pháp cũng đồng hành song song với phương pháp STEAM mà tôi được biết, đó là phương pháp giáo dục Montessori. Ra đời từ thế kỉ 17 nhưng cho đến hiện nay, phương pháp này mới được áp dụng phổ biến tại Việt Nam. Phương pháp Montessori tập trung vào 5 lĩnh vực: giác quan, kỹ năng cuộc sống, ngôn ngữ toán, địa lý và văn hóa. Bên cạnh những ưu điểm của phương pháp này
3. là: Phát triển năng lực, Đề cao tinh thần tự lập, Tập trung, Phát triển các giác quan, Phát triển tư duy, Hiểu bản chất chứ không học vẹt, Rèn luyện tính cách; thì tôi cũng nhận thấy một số những nhược điểm sau: Đặc trưng của phương pháp Montessori là phương pháp đề cao cách hoạt động cá nhân của trẻ, vậy nên khả năng trẻ tương tác với bạn bè xung quanh rất hạn chế, dẫn tới việc trẻ không chú trọng kỹ năng hợp tác, nên trong quá trình giáo dục trẻ qua phương pháp này, kỹ năng hợp tác gần như bị bỏ qua. Phương pháp này cũng tập trung tính ứng dụng thực tế nên trẻ ít được phát huy khả năng tưởng tượng của mình, do vậy trí tưởng tượng của trẻ sẽ bị hạn chế. Và một điều đặc biệt mà tôi quan tâm đó là khi thực hiện phương pháp Montessori phải chuẩn bị rất nhiều tài liệu, giáo cụ giảng dạy, đồ chơi có chất lượng cao, cũng như việc tuyển chọn đội ngũ giáo viên, xây dựng chương trình học rất tốn kém mà không phải gia đình Việt nào cũng đủ điều kiện cho con theo học. Đất nước chúng ta dân số ở các thành phố lớn chú yếu thuộc tầng lớp thu nhập khá. Nên việc cho con theo học các chương trình “đắt đỏ” là áp lực kinh tế của nhiều gia đình. Trường Mầm non Hoàng Văn Thụ hiện tại vẫn đang thực hiện theo chương trình giáo dục mầm non truyền thống của Bộ giáo dục và phương pháp giáo dục lấy trẻ làm trung tâm. Với 2 phương pháp này mà nhà trường áp dụng, chỉ ở một số hoạt động trẻ hứng thú như: tạo hình, vì đây là hoạt động trẻ được tự tay thực hiện. Tuy nhiên, vẫn còn trong khuôn khổ là mẫu của cô, và nguyên vật liệu vẫn do cô chuẩn bị là chính. Nên rất hạn chế sự chủ động sáng tạo của trẻ. Còn đa số các lĩnh vực khác, đa số trẻ đều thực hiện dưới hình thức thụ động, bắt chước, khi về nhà cùng khó thực hành ôn bài cùng cha mẹ. Trong năm học 2022 – 2023, trường Mầm non Hoàng Văn Thụ đã khuyến khích, động viên giáo viên nghiên cứu các phương pháp giáo dục tiên tiến đưa vào các hoạt động giáo dục trẻ, trong đó có phương pháp giáo dục STEAM. Từ thực trạng của các phương pháp trên, và sau khi nghiên cứu, tìm hiểu về phương pháp giáo dục STEAM, tôi nhận thấy: Phương pháp giáo dục STEAM là xu thế mới của nền giáo dục thế giới bởi các ưu điểm sau: - Giáo dục STEAM thể hiện rõ ưu điểm vượt trội với phương pháp giảng dạy tích hợp trang bị những kiến thức và kỹ năng của 5 bộ môn Science (Khoa học), Engineering (Kỹ thuật), Art (Nghệ thuật), Technology (Công nghệ), và Mathematics (Toán học). Nghệ thuật ở đây không đơn giản chỉ là ca hát, vẽ tranh, đàn hát mà bao hàm ý nghĩa rộng hơn kích thích trí tưởng tượng và sáng tạo của người học thông qua nghệ thuật. Điều này góp phần phát triển các kỹ năng giao tiếp, diễn đạt, trình bày thông tin, tuy duy phản biện, hùng biện, tăng khả năng linh hoạt và rèn luyện sự tự tin trước đám đông. - Phương pháp STEAM chú trọng đề cao tính thực hành và thực tiễn. Trẻ vừa được học kiến thức khoa học vừa học được cách vận dụng kiến thức đó vào thực tiễn. Chính vì vậy mà một ưu điểm không thể không nhắc đến của giáo dục STEAM so với giáo dục truyền thống là đã phá bỏ khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn. - Phương pháp STEAM giúp trẻ được tham gia vào các hoạt động nhóm để thực hiện các thí nghiệm, trải nghiệm các hoạt động thực tiễn Từ đó áp dụng những kiến thức đã học để đưa ra các giải pháp ý tưởng để giải quyết vấn đề, trẻ có thể giúp đỡ nhau hoàn thành mục tiêu chung. Đây chính là cơ hội để trẻ rèn luyện và
4. phát triển nhiều kỹ năng cần thiết như: làm việc nhóm, thuyết trình, truy vấn, tranh luận, giải quyết vấn đề. - Giáo dục STEAM đánh giá trẻ dựa vào cả quá trình và kết quả của trẻ, mang đến tính chính xác cao và cho thấy sự tiến bộ của trẻ qua từng giai đoạn. Đồng thời giáo viên nắm bắt được những điểm mạnh để phát huy và phát hiện những điểm yếu của học sinh khắc phục. - Đồ dùng, phương tiện để trẻ tham gia học khi áp dụng phương pháp STEAM vô cùng đơn giản, dễ kiếm, dễ tìm, không tốn kém, có thể tận dụng, tái sử dụng nhiều lần và luân chuyển giữa các nhóm, giữa cái bài học, giữa các hoạt động. Từ những nhận định trên và những ưu điểm, hiệu quả mà phương pháp STEAM mang lại, tôi đã đã mạnh dạn đề xuất ý kiến lên nhà trường được lồng ghép ứng dụng STEAM trong một số hoạt động của trẻ, và đã được sự nhất trí của nhà trường. Đó cũng chính là quyết định khi lựa chọn đề tài “Một số giải pháp khi ứng dụng lồng ghép giáo dục STEAM trong tổ chức hoạt động, nhằm giúp trẻ 4 – 5 tuổi tích cực, chủ động.” III. NỘI DUNG GIẢI PHÁP ĐỀ NGHỊ CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN. 1: Nội dung giải pháp đề nghị công nhận sáng kiến. Trong sự nghiệp giáo dục của mỗi chúng ta, ai cũng sẽ có cho mình 1 câu danh ngôn tâm đắc. Và với tôi, câu danh ngôn đã khiến cho tôi luôn trăn trở, suy nghĩ đó là câu danh ngôn của nhà vật lí học Albert Einstein: “Dạy học là một môn nghệ thuật khó, đòi hỏi giáo viên phải biết khơi gợi niềm vui, giúp trò thể hiện được sự sáng tạo và học hỏi được kiến thức”. Câu nói này như một động lực giúp tôi có thêm mong muốn tìm ra những phương pháp giáo dục mới để giúp trẻ có thêm sự vui vẻ, sự hào hứng cũng như kết quả cao trong các hoạt động. Đặc biệt, sau khi nghiên cứu các công văn, chỉ thị sau: Công văn số 4216/BGDĐT-GDMN ngày 30/ 8/2022 về hướng dẫn thực hiện hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ GDMN năm học 2022 – 2023; Công văn số 2746/SGDĐT-GDMN ngày 31/ 8/ 2022 của Sở giáo dục và đào tạo Hải Phòng về hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ GDMN năm học 2022 – 2023; Kế hoạch số 196/KH-UBND ngày 6/ 9/ 2022 của Phòng GD&ĐT quận Hồng Bàng về thực hiện nhiệm vụ năm học 2022 – 2023; Công văn số 296/GDĐT ngày 9/ 9/ 2022 của Phòng GD&ĐT quận Hồng Bàng về việc Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học 2022 – 2023; Trường mầm non Hoàng Văn Thụ đã xây dựng kế hoạch thực hiện nhiệm vụ năm học 2022 – 2023. Và trong kế hoạch số 42/KH-MNHVT ngày 19/10/2022 kế hoạch thực hiện nhiệm vụ giáo dục mầm non năm học 2022- 2023, trong mục 8 phần Phương hướng chung, đã nêu rõ: “Tiếp cận với chương trình Giáo dục mầm non mới và ứng dụng STEAM trong giáo dục mầm non; tăng cường các điều kiện thực hiện phát triển chương trình Giáo dục mầm non”” Phương pháp giáo dục STEAM là một phương pháp sư phạm giáo dục trẻ em đảm bảo sự tôn trọng tính riêng biệt của mỗi trẻ, giúp trẻ thấy thoải mái, vui vẻ khi thu nhận kiến thức từ bên ngoài mà không cảm thấy bị gò bó, ép buộc. Học qua chơi, chơi mà học là cách để trẻ tiếp nhận kiến thức một cách tự nhiên nhất, phát triển trí tuệ và tài năng một cách nhanh chóng. Thấy được tính ưu việt và hiệu quả của phương pháp giáo dục STEAM với trẻ, với vai trò là giáo viên, bản thân tôi luôn muốn tìm ra những biện pháp tổ chức hoạt
5. động sáng tạo, hiệu quả nhất để giúp trẻ phát triển tư duy. Đó chính là lý do mà tôi chọn đề tài “Một số giải pháp khi ứng dụng lồng ghép giáo dục STEAM trong tổ chức hoạt động, nhằm giúp trẻ 4 – 5 tuổi tích cực, chủ động.” 1. Giải pháp 1: Tích cực tìm hiểu và bồi dưỡng nâng cao hiểu biết về phương pháp STEAM Đầu năm học, 100% giáo viên trường Mầm non Hoàng Văn Thụ đã được Phòng giáo dục quận Hồng Bàng bồi dưỡng chuyên môn về chuyên đề ứng dụng phương pháp giáo dục STEAM trong giáo dục Mầm non. Bên cạnh đó, nhà trường đã tổ chức họp chuyên môn từng khối thông qua và thống nhất xây dựng kế hoạch tạo môi trường lớp học theo hướng giáo dục STEAM, lồng ghép một số nội dung giáo dục STEAM trong quá trình thực hiện chương trình, phản ánh được kết quả mong đợi đáp ứng phù hợp với sự phát triển của trẻ theo từng độ tuổi và Chương trình GDMN. Thông qua kế hoạch của Nhà trường, về việc Xây dựng góc Thư viện hạnh phúc cho trẻ và phụ huynh theo định hướng giáo dục STEAM tại sân trường, tôi đã cùng chi đoàn Thanh niên hưởng ứng phong trào bằng cách nghiên cứu, học hỏi trên các trang mạng google, zalo, youtobe, từ các trường bạn và đã triển khai thành công các nội dung và thiết kế mô hình theo hướng STEAM, đảm bảo sáng tạo, gây hấp dẫn, kích thích tới trẻ và phụ huynh, nhận được sự tin tưởng, ủng hộ từ phía trẻ và phụ huynh. Ngoài ra, tôi còn được Nhà trường cử đi tham gia tham quan, học tập “Chuyên Đề: Vận dụng STEAM thực hiện chương trình giáo dục mầm non” tại trường mầm non Sao Mai, huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng. Thông qua dự giờ 2 tiết học tôi nhận thấy việc dạy học ứng dụng phương pháp STEAM đã mang đến hiệu ứng và kết quả rất tốt trên trẻ. Ngoài việc tham gia tập huấn tôi còn được nghe các đội ngũ ban giám hiệu, ban lãnh đạo cung cấp các tài liệu về các kênh thông tin để tôi tiếp cận gần hơn nữa phương pháp STEAM. Từ đó tôi thông qua các kênh thông tin, báo mạng và các tài liệu để tiếp tục tìm hiểu sâu hơn về phương pháp giáo dục này. Qua các buổi sinh hoạt chuyên môn hàng tháng đã giúp tôi nắm được cách xây dựng kế hoạch giáo dục lồng ghép ứng dụng STEAM theo từng dự án thể hiện được mục tiêu, nội dung và các hoạt động phù hợp với mốc phát triển của trẻ và giai đoạn của kế hoạch giáo dục năm học. Qua các buổi sinh hoạt chuyên môn 2 tuần/lần, các đồng chí giáo viên đã chia sẻ, thống nhất, thảo luận các nội dung tích hợp ứng dụng định hướng STEAM theo chủ đề, tuần, ngày phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ, cơ sở vật chất tại lớp mình để từ đó tôi thực hiện công tác giáo dục tại lớp nhất là giáo dục theo định hướng STEAM cho trẻ đạt kết quả tốt nhất. Bồi dưỡng qua dự giờ. Có thể nói đây là một trong những biện pháp quan trọng để thực hiện thành công đề tài, việc được dự các buổi kiến tập tại trường là rất cần thiết bởi việc áp dụng lồng ghép định hướng giáo dục STEAM sẽ là những ví dụ sinh động giúp cho tôi được “mắt thấy, tai nghe” những gì mà mình được học ở lý thuyết, được nghe giảng viên bồi dưỡng. Tôi được dự giờ các lớp bạn làm môi điểm môi trường theo hướng STEAM, được dự tiết học tại trường Mầm non Sao Mai Thủy Nguyên, dự các tiết học oline bằng thực tế quan sát, ghi chép, tôi đã có thể vừa ghi nhớ, vừa được thảo luận, vấn đáp. Thông qua hoạt động này giúp tôi
6. được học tập, được tích lũy, được chia sẽ những kinh nghiệm phong phú trên thực tế, đặc biệt là ứng dụng định hướng STEAM vào các hoạt động. Thông qua dự giờ, rút kinh nghiệm giúp tôi nắm vững hơn về phương pháp, hình thức tổ chức các hoạt động lồng ghép ứng dụng phương pháp STEAM. Đồng thời việc học hỏi thường xuyên cũng giúp tôi tích lũy nhiều hơn, nhanh hơn những kĩ năng soạn giảng, nghệ thuật bao quát trẻ, kĩ năng xử lý những tình huống sư phạm trên thực tế, kỹ năng phân công nhiệm vụ cho các nhóm. Khi được đi dự giờ đồng nghiệp là lúc tôi tự đối chiếu, liên hệ đến bản thân mình giúp tôi biết cách xử lý hợp lý nhất, lồng ghép nội dung tích hợp STEAM hiệu quả cao hơn, khắc phục triệt để các điểm hạn chế để xây dựng thành tiết mẫu. 2. Giải pháp 2: Xây dựng môi trường giáo dục STEAM cho trẻ 4 - 5 tuổi Để giáo dục lồng ghép theo định hướng STEAM được thực hiện một cách tốt nhất và hiệu quả nhất thì việc xây dựng môi trường giáo dục trong lớp học là việc làm rất cần thiết và không thể thiếu.Môi trường giáo dục STEAM trong trường lớp gồm môi trường bên trong lớp học đó là các góc chơi, các đồ chơi trong lớp, cách trang trí các góc chơi những điều này có vai trò rất quan trọng là yếu tố đầu tiên góp phần tổ chức các hoạt động giáo dục lồng ghép theo định hướng STEAM đạt hiệu quả cao. Ngay từ đầu năm học, tôi đã xây dựng môi trường giáo dục lồng ghép theo định hướng STEAM, tận dụng mọi nguồn lực, mọi lúc mọi nơi để tạo cơ hội cho trẻ được trải nghiệm, được chơi, trang trí sắp xếp tạo môi trường, các góc hoạt động trong lớp phù hợp với diện tích lớp cũng như các học liệu, nguyên vật liệu. Cụ thể: + Thiết kế các góc chơi: Số lượng góc chơi cần bố trí hợp lí. Cần bảo đảm có một góc Science (khoa học) cho trẻ khám phá và là nơi để giáo viên đưa ra các yêu cầu cho trẻ. Thông thường việc khám phá khoa học gắn liền với các chủ đề, có thể gắn liền với góc học tập, khám phá để kích thích sự tò mò khám phá của trẻ và thiết kế thêm góc trưng bày sản phẩm, ở góc này phụ huynh sẽ đến thăm quan, dự triển lãm, giáo viên thông qua góc này vừa có thể báo cáo kết quả của trẻ, để phụ huynh nhìn lại quá trình học tập của con mình cũng như quá trình giảng dạy của nhà trường, giáo viên có thể qua góc này học tập lẫn nhau mà vừa làm sản phẩm trang trí trường lớp. Góc chơi được trang trí từ các nguyên vật liệu tái sử dụng, tiết chế về màu sắc, đa số tôi sử dụng gam màu trầm như: thùng cattong, thùng bánh, hộp sữa, dây thừng, quạt nan, giấy xi măng tuy nhiên không lạm dụng vì sẽ làm môi trường lớp bị tối, nên tôi vẫn đan xen một số góc có màu sắc nổi bật. + Đồ chơi, đồ dùng ở các góc: Góc khoa học, hay góc STEAM cũng sẽ có các giá kệ cần thiết và bàn cho trẻ ngồi thực hiện các họat động. Các giá kệ cần bảo đảm để trẻ có thể lấy và cất đồ dùng một cách dễ dàng. Sự sắp xếp cũng là một khái niệm khoa học và toán học trong STEAM, nên việc sắp xếp các đồ dùng ở góc STEAM theo chức năng một cách hợp lý không chỉ giúp trẻ cất đồ dùng gọn gàng sau khi hoạt động xong mà còn giúp trẻ hình thành kĩ năng sắp xếp khoa học. Giáo viên có thể sắp xếp theo các nhóm: đồ dùng để thực hiện STEAM, đồ dùng để làm mẫu, các công cụ dụng cụ hỗ trợ thực hiện dự án, và nhãn dán trên các giá kệ để trẻ có thể tự lấy và cất. Đồ dùng cho góc STEAM như:
7. Đồ tự nhiên Lá cây, vỏ sò, đá sỏi, quả thông với các màu sắc kích cỡ khác nhau để trẻ nghiên cứu về trái đất và khoa học cuộc sống Gỗ Thanh gỗ, miếng ghỗ, các nắp chai, que kem để trẻ có thể xây dựng và nghiên cứu các khái niệm: cân bằng, tốc độ, chuyển động Bìa, giấy Bìa cát tông, bìa lịch để trẻ chơi ghép hình, làm bàn cờ Vật liệu có bề Vải, giấy, đá, thảm cỏ cho trẻ nghiên cứu về bề mặt và mặt khác nhau chuyển động Như vậy đồ dùng cho trẻ hoạt động STEAM không phải là những đồ dùng hiện đại, khó kiếm mà nó vô cùng dễ kiếm, tận dụng được trong thiên nhiên vì mục đích quan trọng nhất của hoạt động STEAM là kích thích sự tò mò, khám phá và giải quyết các vấn đề trong thế giới thực, trong môi trường địa phương nơi trẻ sống, nên việc tận dụng các đồ tái chế, sử dụng các đồ trong tự nhiên mang tính đặc trưng của địa phương chính là cách giúp trẻ biết tận dụng tài nguyên sẵn có để chế tạo sản phẩm và giải quyết vấn đề. Quan trọng nhất là các đồ dùng này tôi đều huy động từ chính bản thân trẻ tự đi tìm tòi, tự đi thu gom để mang đến đóng góp cho lớp, mang đến để cùng cô tái chế thành đồ chơi của lớp mình. Ví dụ: Cô và trẻ cùng trang trí góc kể chuyện, cần có 1 cái cây. Cô cần đưa ra cho trẻ các câu hỏi như: làm cây gì? Cây cao đến đâu? Cây có những gì? Thân cây sẽ làm bằng gì? Chọn nguyên liệu gì làm thân? Lá cây làm bằng gò? Cần chọn nguyên liệu gì để làm lá? Những nguyên liệu đó phải tìm ở đâu? Nhà bạn nào có những nguyên liệu đó? Dặn trẻ cùng thu gom mang đén giúp cô để tìm cách biến những nguyên liệu đó thành sản phẩm. Với môi trường sinh động do chính trẻ góp phần lớn tạo dựng lên, trẻ sẽ cảm thấy vui vẻ, hào hứng trong khi chơi, được thể hiện niềm vui với bạn về sông sức của mình, từ đó giúp trẻ hứng thúc, hoạt động tích cực, chủ động hơn trong các giờ học. Thực hiện chuyên đề tích cực “Chuyển đổi số” của thành phố, của quận, Trường Mầm non Hoàng Văn Thụ cũng đã chỉ đạo tới giáo viên, và bản thân tôi cũng đã áp dụng chuyển đổi số trong môi trường lớp mình bằng cách mỗi chủ đề sẽ tạo dựng một mã QR bao gồm: các bài thơ, bài hát, câu chuyện, ca dao về chủ điểm; lời dặn dò của cô; nhiệm vụ của bé khi về nhà và dán ngay ở bảng tin lớp học. Từ mã QR này, phụ huynh có thể tìm thấy những nội dung bé học về chủ điểm đó để cùng ôn luyện, hoặc cho trẻ tự chủ động ôn luyện tại gia đình. Điều này giúp củng cố thêm kiến thức cho trẻ, lại tạo cho trẻ tâm thế chủ động, tự tin bước vào góc chơi một cách sẵn sàng. 3. Giải pháp 3: Sử dụng phương pháp giáo dục STEAM để tổ chức lồng ghép vào một số hoạt động cho trẻ. Sau khi đã nghiêm cứu, học hỏi, dự giờ một số trường bạn, tôi đã dần am hiểu hơn về STEAM, và đã mạnh dạn đề xuất lên nhà trường được lựa chọn một số hoạt động tiêu biểu để đưa phương pháp STEAM lồng ghép vào quá trình dạy trẻ. Ví dụ: Hoạt động “Làm mô hình xe buýt” (Chủ đề “Phương tiện giao thông”) Bước đầu tôi lập kế hoạch chủ đề, rồi lựa chọn hoạt động “Làm mô hình xe buýt” để lồng ghép phương pháp giáo dục STEAM. Và hoạt động này sẽ được tôi thực hiện cùng trẻ trong th ời gian 1 tuần như sau:
8. Hoạt động Thứ 2 Thứ 3 Thứ 4 Thứ 5 Thứ 6 Trò chuyện Trò chuyện sáng về xe buýt Hoạt động học Khám phá Chế tạo mô xe buýt hình xe buýt Chơi, hoạt Thí nghiệm động ngoài trời tìm NVL chế tạo xe buýt Hoạt động góc Tạo hình: Vẽ xe buýt Hoạt động Góc tạo hình: chiều Bản thiết kế mô hình xe buýt * Ở hoạt động trò chuyện sáng về chiếc xe buýt: Tôi sẽ cho trẻ kể tên về các loại phương tiện giao thông đường bộ mà trẻ biết. Tôi sẽ đưa ra cho trẻ nhũng câu hỏi mở, đòi hỏi trẻ phải có sự suy nghĩ: Loại xe nào chở được nhiều người? Loại xe nào khi tham gia giao thông mà vẫn có thể giữ gìn vệ sinh môi trường? Vì sao? Xe buýt có thể chở được bao nhiêu người? Đi xe buýt sẽ mang lại lợi ích gì?... Từ những câu hỏi này sẽ kích thích khả năng tư duy của trẻ, trẻ sẽ tò mò về những điều mình chưa bao giờ được nghe, trẻ sẽ mong muốn được giải đáp, được biết câu trả lời. Có trẻ còn mang những câu hỏi này của cô đề về đố lại bố mẹ, ông bà trẻ; chính điều đó đã giúp trẻ trở nên chủ động, hoạt bát hơn rất nhiều. * Ở hoạt động học: Khám phá về các loại xe buýt: Ở hoạt động này trẻ sẽ tìm hiểu về các bộ phận xe buýt? Vì sao xe buýt chuyển động được? Vì sao xe buýt chở được nhiều người? Xe buýt có những loại nào? làm thế nào để xe buýt không bị đổ, các trải nghiệm của trẻ khi được đi xe buýt (nếu có) Trong hoạt động này tôi cho trẻ làm thí nghiệm về sự sắp xếp, cân bằng, tương ứng. Tôi cung cấp cho trẻ các miếng bìa khác nhau, sau đó cho trẻ dùng các khối xếp hình để làm trụ đặt bên dưới các miếng bìa. Trẻ di chuyển, các trụ ở dưới sao cho tấm bìa không bị võng xuống, hoặc có thể di chuyển các đồ vật ở chân miếng bìa sao cho cân bằng để miếng bìa không bị lật đổ. Như vậy trẻ thông qua thí nghiệm đã biết được thế nào là cân bằng, là sắp xếp tương ứng chứ không phải là kiểu lý thuyết như cũ. Cho trẻ xem video về các loại xe buýt, về cách chế tạo xe buýt trong thực tế. Sau khi xem xong video giáo viên đặt ra các câu hỏi: Làm thế nào để xe buýt chở được nhiều người? Làm thế nào để xe buýt cân bằng khi di chuyển? Nên sắp xếp các bánh xe và ghế ngồi như thế nào? Nên có bao nhiêu cửa để đảm bảo thuận tiện cho nhiều người lên xuống? Khi trả lời các câu hỏi đó trẻ đã tự xây dựng kiến thức cho bản thân về xe buýt, có kỹ năng tự giải quyết vấn đề, thống nhất giải pháp và yêu cầu đó là làm mô hình Xe buýt chở được nhiều người, tránh cho việc tắc đường và giảm ô nhiễm trong thành phố.
9. * Ở hoạt động góc (chú trọng góc tạo hình): Tôi tổ chức riêng cho trẻ 1 buổi chơi riêng tại góc tạo hình và áp dụng QUY TRÌNH EDP. Chia trẻ về các nhóm vẽ bản thiết kế mô hình xe buýt hoàn chỉnh theo sự tưởng tượng và sáng tạo của trẻ. Bản thiết kế được trẻ tô màu đẹp, có các bộ phận đầy đủ. Sau đó, tôi chô lần lượt từng nhóm lên trình bày, giới thiệu về bản thiết kế của mình cho cô và các bạn cùng nghe. Các nhóm khác nhận xét, góp ý cho bản thiết kế của nhóm bạn. Cuối cùng tôi nhận xét từng bản thiết kế của trẻ, đưa ra lười khen, lời động viên khuyến khích và lời góp ý cho bản thiết kế hoàn chỉnh hơn. * Ở hoạt động ngoài trời: Thí nghiệm tìm NVL chế tạo xe buýt Tiêu chí mà tôi đưa ra trong hoạt động này là: Nguuyên liệu làm mô hình xe buýt phải cứng, có sự cân bằng, có thể đứng và giúp xe buýt chuyển động được Quy trình mà tôi vận dụng với hoạt động này là QUY TRÌNH 6E: - E1 (Thu hút, kết nối): Tôi đưa ra câu chuyện “Chuyến xe du lịch vui vẻ” để khơi dậy sự tò mò, quan tâm của trẻ với cốt truyện: một nhóm bạn được bố mẹ cho đi du lịch hái hạt dẻ, nhưng số người quá đông, không thể đi xe đạp, xe máy, xe taxi. Hỏi trẻ: Con suy nghĩ xem có những loại phương tiện nào có thể chở được nhiều người? Loại phương tiện đó phải chạy được ở đâu? Con dự đoán xem con sẽ làm mô hình loại phương tiện đó như thế nào? Làm từ những nguyên vật liệu gì? - E2 (Thử nghiệm, khám phá): + Tôi tổ chức cho trẻ làm thí nghiệm để tìm và nhận biết các nguyên liệu làm mô hình xe buýt đáp ứng các tiêu chí: phải có sự cân bằng, có thể chuyển động được và có nhiều ghế ngồi. + Tôi chuẩn bị cho trẻ một số nguyên vật liệu để thí nghiệm nhận biết, lựa chọn chất liệu làm xe buýt đảm bảo các tiêu chí trên. + Nhiệm vụ của trẻ: Trong các chất liệu như vải, giấy, bìa catton, chai nhựa, ni lông,...trẻ phải tìm hiểu các nguyên liệu đó. Xem nguyên liệu nào cứng, có khả năng đứng vững, giữ thăng bằng, chịu được lực cắt, khoét lỗ + Trẻ làm thí nghiệm sẽ ghi kết quả lên bảng của mình bằng hình vẽ, tô màu. + Cô tổ chức cho trẻ làm thí nghiệm với các chất liệu bằng cách: / Trẻ về nhóm trao đổi, thảo luận và làm thí nghiệm. Mỗi nhóm tự chọn 1 loại nguyên liệu khác nhau, tôi quan sát và nhận thấy trẻ khám phá bằng rất nhiều cách như: thổi, dựng đứng, dựa vào tường, lăn, cắt, đục thủng, bẻ cong / Các nhóm lên ghi chép kết quả trên bảng của mình (Cô hỗ trợ trẻ vẽ, viết kí hiệu cho kết quả) + Cô hỗ trợ hoặc đặt câu hỏi: Vì sao con chọn chất liệu này vào bảng khảo sát: Kết quả khám phá nguyên liệu làm mô hình xe buýt Chất liệu Nhẹ, mỏng, dễ Cứng, đứng vững Có thể làm mô hình bay, đổ được xe buýt (vẽ hình ảnh) (vẽ hình ảnh) (vẽ hình ảnh) Vải (dán vải thật x o vào) Giấy (dán giấy thật x o vào) Bìa catton (dán bìa x x catton thật vào)
10. Nilon (dán nilon x o thật vào) - E3: Giải thích + Tôi tổ chức cho từng nhóm trẻ chia sẻ về kết quả của thí nghiệm, đọc lại kết quả của nhóm mình cho các bạn nghe. + Sau khi các nhóm đọc kết quả của mình, tôi đã định hướng cho các nhóm phản biện, truy vấn nhau, và tôi ghi chép lại các ý kiến đó của trẻ, trẻ có rất nhiều câu hỏi mà người lớn phải ngác nhiên, như: Tại sao không dùng nilon làm cửa kính? Giấy cũng có thể gấp thành xe buýt được? Tại sao bìa catton vẫn bẻ cong được mà lại chọn làm nguyên liệu? + Tôi giành thời gian cho các nhóm tự suy nghĩ, trả lời câu hỏi của nhóm bạn. + Sau đó hỏi lại quyết định cuối cùng của từng nhóm chọn nguyên liệu nào để làm mô hình xe buýt? + Cuối cùng, tôi tổng hợp và chốt lại kết quả từng nhóm, đưa ra lựa chọn của cô, và giả thích vì sao nên chọn nguyên liệu bìa catton để làm mô hình xe bút, vì bìa catton có độ cứng, có thể dùng kéo cắt, có thể dùng các loại keo để dán, khi kết hợp với các nguyên liệu khác có thể đứng vững, giữ thăng bằng. Vậy nhóm nào lựa chọn bìa catton là lựa chọn hợp lí - E4: Củng cố, mở rộng. + Tôi và trẻ cùng ôn lại những điều đã khám phá, nhắc lại kết quả thí nghiệm của các nhóm về các nguyên liệu làm xe buýt. Nguyên liệu đảm bảo tiêu chí Xe buýt phải có sự cân bằng, có thể chuyển động được và có nhiều ghế ngồi đó là: bìa catton. + Mở rộng nguyên liệu khác: Ngoài bìa catton, thì những nguyên liệu như hộp nhựa, chai nhựa cũng có thể làm được mô hình xe buýt từ sáng tạo riêng của các con. Cô sẽ chuẩn bị trong góc tạo hình để các con làm vào các buổi học sau. - E5: Đánh giá. + Đánh giá sự phối hợp của cả nhóm: thepo thực tế lớp tôi, tôi thấy trẻ rất đoàn kết, hào hứng, thảo luận sôi nổi, rõ ràng, có trẻ còn đưa ra các tình huống đặc biệt để giải quyết được vấn đề. + Đánh giá kết quả các nhóm: lựa chọn được loại nguyên vật liệu phù hợp với tiêu chí đưa ra hay chưa? Nếu chưa, cô cần góp ý, gợi mở thêm cho trẻ. - Ở hoạt động học (E6): Chế tạo. + Bước này được thực hiện dựa trên kiến thức trẻ đã biết về các bộ phận hình thành nên chiếc xe buýt, bên trong xe buýt có gì? Phía ngoài xe có gì? Xe chạy được hay không? trong buổi học “Khám phá chiế xe buýt”. Và dựa trên bản thiết kế mô hình xe buýt trẻ đã thực hiện trong buổi trước. Tôi cho trẻ về các nhóm để chế tạo mô hình xe buýt của nhóm mình theo đúng bản thiết kế. + Trong quá trình trẻ thực hiện, tôi bao quát, hỗ trợ trẻ khi cần thiết. + Sau khi hoàn thiện, các nhóm mang sản phẩm lên trưng bày, trình bày về cách làm: Nguyên liệu, từng bộ phận của xe buýt, cách trang trí. + Trẻ thực hiện làm cho xe buýt chuyển động. + Tôi giành nhiều lời khen cho trẻ trong quá trình này, và có gợi ý nếu mô hình của trẻ chưa thể chuyển động, sau đó cho trẻ về nhóm cải tiến lại ngay kịp thời. Từ những hoạt động áp dụng phương pháp STEAM, tôi nhận thấy trẻ được thử nghiệm các cách làm khác nhau, có lúc thành công, có lúc thất bại và trẻ phải
11. tự tìm ra lỗi sai, sai do đâu? Sau đó trẻ sẽ tự điều chỉnh, tự khắc phục. Đó chính là quá trình trẻ học cách điều chỉnh bản thân, vượt qua nỗi thất vọng, vượt qua mọi khó khăn, rèn tính kiên chì, và làm việc với các bạn một cách hài hòa. Sau khi trẻ làm xong tôi cho trẻ trình bày thử nghiệm. Trước khi đánh giá tôi đưa cho trẻ các tiêu chí để đánh giá như: xe buýt đứng vững và cân bằng không? Xe có chạy được không? Xe có đủ chỗ cho số người ngồi không? Hỏi về những thay đổi so với thiết kế ban đầu. Sản phẩm đã thực sự giải quyết được vấn đề giúp an toàn và cung cấp đủ chỗ cho số người chưa? Con thấy nhóm các bạn khác như thế nào? Con học được điều gì từ nhóm của bạn? Nếu làm lại con muốn cải tiến gì cho sản phẩm của mình không? Thông qua hoạt động này tôi giúp trẻ củng cố kỹ năng thuyết trình, hùng biện về sản phẩm của nhóm mình, phản biện về sản phẩm của nhóm khác Như vậy nếu theo những phương pháp thường làm thì một tiết học tôi sẽ chú trọng dạy cho trẻ một kiến thức, một môn học nào đó nhưng với dự án hay hoạt động STEAM tôi đã dạy trẻ kết hợp các liên môn với nhau, chủ yếu cho trẻ tự khám phá, tự tìm hiểu vấn đề và tự tìm cách giải quyết vấn đề, để giải quyết vấn đề không phải chỉ diễn ra trong một hoạt động mà có thể diễn ra trong cả một tuần, một chủ đề. Với hoạt động/ dự án STEAM tôi sẽ cho trẻ thử nghiệm vấn đề trẻ đã giải quyết, tìm ra cái được, cái chưa được của vấn đề đã giải quyết từ đó trẻ lại có biện pháp để cải tiến cho vấn đề được tốt hơn. 4. Giải pháp 4: Công tác tuyên truyền đến phụ huynh về việc lồng ghép, định hướng giáo dục STEAM cho trẻ mầm non Để nâng cao hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ tại trường mầm non nói chung, lớp mẫu giáo 4 - 5 tuổi tôi phụ trách nói riêng thì sự kết hợp giữa gia đình và nhà trường là một việc làm hết sức cần thiết, bởi tôi nhận thấy rằng tất cả mọi khó khăn trong công tác chăm sóc giáo dục đặc biệt là trong giáo dục định hướng STEAM không thể thiếu được vai trò của phụ huynh. Trong giáo dục STEAM phụ huynh sẽ luôn đồng hành cùng với trẻ để cùng thực hiện các bài tập, cùng tìm kiếm thông tin theo các yêu cầu của cô giáo, cùng các con học ở nhà. Vì vậy ngay từ đầu năm học để phụ huynh hiểu thêm về việc dạy học lồng ghép theo định hướng STEAM, tôi đã tuyên truyền với cha mẹ phụ huynh trong công tác giáo dục lồng ghép theo định hướng STEAM trong các buổi họp phụ huynh đầu năm, tromg bảng tuyên truyền ngoài lớp học. Trao đổi trực tiếp với phụ huynh trong giờ đón, trả trẻ. Những trao đổi ngắn, gọn, cụ thể và thường xuyên giúp cho bố mẹ nắm bắt được nội dung học của các con trong ngày để từ đó củng cố cũng như mở rộng kiến thức cho các con ở nhà giúp cho việc tìm hiểu sự vật, hiện tượng trong các dự án được sâu sắc hơn. Bảng thông tin tuyên truyên ở cửa lớp là một hình thức gián tiếp giúp gắn kết gữa giáo viên, phụ huynh và trẻ. Thông tin trên bảng được tôi cập nhật thường xuyên và liên tục giúp phụ huynh có cái nhìn tổng quan về lớp học. Từ đó tăng thêm hiệu quả trong sợi dây liên hệ giữa giáo viên và phụ huynh. Một kênh thông tin hữu hiệu mà tôi đã thực hiện là hệ thông zalo nhóm lớp. Qua nhóm này giúp giáo viên chia sẻ với các bậc phụ huynh về kiến thức, phương pháp cũng như những thuận lợi, khó khăn trong quá trình dạy trẻ của cả giáo viên và phụ huynh.
12. Với mỗi hoạt động khi tôi tổ chức cho trẻ tôi luôn tham mưu với Hiệu trưởng mời phụ huynh đến trải nghiệm với bé như ngày Tết Trung thu với hoạt động làm tranh sư tử... Mời phụ huynh tham gia trực tiếp để cho trẻ tìm hiểu thông tin một cách chính xác, tạo sự hứng thú với trẻ, với phụ huynh. Ví dụ: Với chủ đề nghề nghiệp tôi đã tận dụng phụ huynh làm nghề công an, xin ý kiến Hiệu trưởng để mời phụ huynh đến giao lưu và trò chuyện cùng trẻ bằng cách mời phụ huynh đến lớp. Lúc này phụ huynh sẽ là các chuyên gia, các chuyên gia sẽ có cuộc gặp gỡ với các bạn trong lớp, trẻ sẽ đặt ra các câu hỏi dành cho các chuyên gia về các vấn đề mà trẻ muốn biết về nghề bác sỹ, các chuyên gia sẽ trả lời mọi thắc mắc, giải quyết các vấn đề, các câu hỏi của trẻ như vậy thông qua việc trò chuyện với các chuyên gia (phụ huynh) trẻ sẽ có cái nhìn đúng đắn, đầy đủ về công việc, đồ dùng của bác sỹ, mà những cái ấy cô giáo sẽ không thể nào cung cấp cho trẻ đầy đủ được. Hay trẻ sẽ phối hợp với phụ huynh tìm kiếm thông tin về bài học hôm sau khi cô giao. Ví dụ: “Ngày 20/10, các con sẽ làm 1 chiếc huy hiệu có những lời chúc hay để tặng mẹ, tặng bà. Vậy hôm nay các con hãy về cùng bố tìm hiểu về mong ước của của mẹ, của bà là gì, và cách làm ra chiếc huy hiệu đó nhé”. Như vậy trẻ sẽ về phối hợp cùng bố tìm kiếm thông tin theo yêu cầu của cô... ngoài ra phụ huynh còn ủng hộ các nguyên vật liệu dễ kiếm, dễ tìm và thực tế để kích thích sự khám phá, quan sát, bắt chước, giao tiếp, sáng tạo cho trẻ được hoạt động tích cực và phát triển toàn diện. Đến giờ đón trẻ, tôi cho trẻ tự cầm và tự tay trực tiếp dán huy hiệu lên ngực áo của mẹ, của bà, phụ huynh vô cùng vui mừng, thể hiện rõ niềm hạnh phúc, cảm động với tấm huy hiệu mà tự các con làm ra. Với phương châm: “Cha mẹ yên tâm khi gửi trẻ tới trường, Các ý kiến của phụ huynh được giải quyết thỏa đáng”. 2. Tính mới, tính sáng tạo. a. Tính mới: Đề tài ““Một số biện pháp khi ứng dụng lồng ghép giáo dục STEAM trong tổ chức hoạt động, nhằm giúp trẻ 4 – 5 tuổi tích cực, chủ động hơn” đảm bảo các yếu tố sau: - Không trùng với nội dung của giải pháp trong đơn đăng ký sáng kiến nộp trước; - Chưa bị bộc lộ công khai trong các văn bản, sách báo, tài liệu kỹ thuật đến mức căn cứ vào đó có thể thực hiện ngay được; - Không trùng với giải pháp của người khác đã được áp dụng hoặc áp dụng thử, hoặc đưa vào kế hoạch áp dụng, phổ biến hoặc chuẩn bị các điều kiện để áp dụng, phổ biến; - Chưa được quy định thành tiêu chuẩn, quy trình, quy phạm bắt buộc phải thực hiện. b. Tính sáng tạo: - Tập trung vào việc giúp giáo viên có kĩ năng xây dựng các hoạt động lồng ghép ứng dụng giáo dục STEAM thông qua: hợp tác nhóm, thuyết trình, truy vấn, tự tìm cách khắc phục, giải quyết vấn đề. - Có ứng dụng công nghệ chuyển đổi số trong quá trình thực hiện - Có sự phối hợp, liên kết chặt chẽ với gia đình trẻ hơn, để theo dõi, đánh giá sự tiến bộ của trẻ trong cả quá trình.
13. - Trẻ được thỏa sức thể hiện sự đam mê, niềm yêu thích, sự tự do của mình vào các hoạt động, trẻ được quyền quyết định sản phẩm theo ý mình, được quyền phá bỏ khuôn mẫu truyền thống theo hướng tích cực và chủ động. 3. Phạm vi ảnh hưởng, khả năng áp dụng của sáng kiến: - Giáo viên hoàn toàn có thể tự trau dồi, học hỏi, tìm hiểu về phương pháp STEAM qua các kênh thông tin của mạng xã hội, tài liệu từ sách nghiên cứu, hoặc liên hệ học hỏi giữa các trường bạn trong Thành phố. - Liên quan mật thiết với tất cả giáo viên mầm non, đều có thể triển khai trong các lớp học, các trường học mầm non ở Hải Phòng. - Đa số phụ huynh đều là những người sống trong môi trường hiện đại, có sử dụng công nghệ thông tin, hàng ngày tiếp cận với các trang zalo thường xuyên, có sự cập nhật về giáo dục, nên việc trao đổi, tuyên truyền với phụ huynh về giáo dục STEAM là vô cùng thuận lợi. CƠ QUAN ĐƠN VỊ TÁC GIẢ SÁNG KIẾN ÁP DỤNG SÁNG KIẾN (Ký tên) ..................................................................... ..................................................................... . . Ngô Thị Thu Hường
14. PHỤ LỤC 1. Minh chứng sáng kiến Kính mời quét mã QR để xem minh chứng