Bài giảng Giáo dục Kinh tế và Pháp luật 10 (Kết nối tri thức) - Bài 20: Đặc điểm, nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Nội dung tài liệu: Bài giảng Giáo dục Kinh tế và Pháp luật 10 (Kết nối tri thức) - Bài 20: Đặc điểm, nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

1. BÀI 20: ĐẶC ĐIỂM, NGUYÊN TẮC TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA BỘ MÁY NHÀ NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
2. MỞ ĐẦU Em hãy kể tên các cơ quan trong bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và chia sẻ hiểu biết của mình về một trong các cơ quan đó.
3. 1. Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam a. Nguyên tắc đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam Đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng là một nguyên tắc quan trọng, được quán triệt xuyên suốt trong tồ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Việt Nam. Đảng đề ra đường lối, chính sách nhằm đồi mới, kiện toàn, hoàn thiện bộ máy nhà nước đề các cơ quan nhà nước có thẩm quyền cụ thể hoá thành các quy định trong Hiến pháp và pháp luật. Đảng kiềm tra, quán triệt thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng trong tồ chức và hoạt động bộ mảy nhà nước thông qua các tồ chức Đảng trong các cơ quan nhà nước. Đặc biệt, Đảng lãnh đạo Nhà nước bằng công tác cán bộ, thông qua việc phát hiện, bồi dưỡng, đào tạo, giới thiệu cán bộ, Đảng viên có đủ năng lực, phẩm chất vào các cương vị chủ chốt của bộ máy nhà nước để nhân dân hoặc cơ quan nhà nước có thầm quyền bầu, bồ nhiệm. Theo em, Đảng lãnh đạo bộ máy nhà nước trên những phương diện nào? Hãy nêu ví dụ minh họa. + Đảng đề ra đường lối, chủ trương, phương hướng lớn cho Nhà nước: + Đảng chỉ đạo, hướng dẫn, giám sát hoạt động của Nhà nước; + Đảng đào tạo, bồi dưỡng các cán bộ, công chức, viên chức nhà nước, giới thiệu nhân sự vào các vị trí quan trọng trong bộ máy nhà nước,...
4. 1. Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam a. Nguyên tắc đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam Trong ngày làm việc cuối cùng của Hội nghị Trung ương 3 (ngày 8 - 7 - 2021), Ban Chấp hành Trung ương đã nhất trí đề xuất, giới thiệu bồ sung 23 nhân sự đảm nhiệm một số chức danh lãnh đạo Nhà nước nhiệm kì 2021 - 2026. Nguyên tắc đảm bảo sư lãnh đạo củạ Đàng trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước được thể hiện như thế nào trong thông tin trên Đảng đã giới thiệu nhân sự vào các vị trí quan trọng trong bộ máy nhà nước,...
5. a.* Nguyên tắc đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam Đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng là một nguyên tắc hiến định trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Việt Nam. Sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước được thể hiện qua các phương diện như: Đảng đề ra đường lối, chủ trương, phương hướng lớn cho Nhà nước; Đảng chỉ đạo, hướng dẫn, giám sát hoạt động của Nhà nước; Đảng đào tạo, bồi dưỡng các cán bộ, công chức, viên chức nhà nước, giới thiệu nhân sự vào các vị trí quan trọng trong bộ máy nhà nước
6. b. Nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất nhưng có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan Theo thông cáo báo chí số 13 kì họp thứ 9, Quốc hội khoá XIV, Quốc hội đã tiến hành biểu quyết thông qua: Nghị quyết chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2021, điều chỉnh chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2020; Luật sửa đồi, bồ sung một số điều của Luật Giám định tư pháp; Nghị quyết về miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp,... Em hãy cho biết các luật, nghị quyết, pháp lệnh sau khi được Quốc hội thông qua sẽ do những cơ quan nào tổ chức thi hành, thực hiện 1. Quốc hội thực hiện quyền lập pháp: + Thông qua Nghị quyết chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2021, điều chỉnh chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2020; + Thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giám định tư pháp + Thông qua: Nghị quyết về miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp - Quốc hội giám sát tối cao việc tuân theo Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội và giám sát tối cao hoạt động của các cơ quan, thiết chế chính trị do Quốc hội thành lập trong bộ máy nhà nước.
7. b.* Nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất nhưng có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan Em hiểu như thế nào về nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất những có sự phân công, phối hợp, kiểm soát? Thực hiện nguyên tắc này có ý nghĩa như thế nào? - Tính thống nhất của quyền lực nhà nước Việt Nam được xác định bởi chính chủ thể duy nhất và tối cao của quyền lực là nhân dân. - Quyền lực nhà nước được phân chia thành quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp và được giao cho các cơ quan tương ứng thực hiện một cách độc lập nhưng có sự phối hợp, kiểm soát, giám sát lẫn nhau để thực hiện quyền lực nhà nước, đảm bảo mục tiêu chung phục vụ nhân dân và phục vụ dân tộc
8. c. Nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân - Toàn văn Hiến pháp hoặc một số nội dung quan trọng của Hiến pháp - Vấn đề đặc biệt quan trọng về chủ quyền, lãnh thổ quốc gia, về quốc phòng, an ninh, đối ngoại có ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của quốc gia; - Vấn đề đặc biệt quan trọng về kinh tế - xã hội có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của đất nước;... đều phải được lấy ý kiến của nhân dân. Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng dân chủ trực tiếp và dân chủ gián tiếp thông qua Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp và tất cả các cơ quan khác trong bộ máy nhà nước Việt Nam.
9. c. *Nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân Tất cả quyền lực nhà nước đều thuộc về nhân dân và bộ máy nhà nước là công cụ để nhân dân thực thi những quyền lực đó. Các cơ quan quyền lực nhà nước như: Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp phải do nhân dân bầu ra theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín trên cơ sở dân chủ. Các đại biểu dân cử thay mặt nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước phải liên hệ chặt chẽ với nhân dân, nói lên tiếng nói và nguyện vọng của nhân dân, chịu sự giám sát chặt chẽ của nhân dân, và khi không còn được sự tín nhiệm của nhân dân thì đại biểu dân cử có thể bị bãi nhiệm. Những vấn đề quan trọng nhất của đất nước trước khi quyết định phải lấy ý kiến của nhân dân hoặc phải do nhân dân trực tiếp quyết định thông qua việc trưng cầu ý kiến của nhân dân. Nhân dân giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước, có quyền tố cáo, khiếu nại, góp ý,... nếu phát hiện sai phạm.
10. d. Nguyên tắc tập trung dân chủ Tập thể lãnh đạo là dân chủ, cá nhân phụ Nguyên tắc tập trung dân chủ được ghi nhận tại trách là tập trung. Một người tài giỏi đến khoản 1 Điều 8 Hiến pháp năm 2013: “Nhà nước mấy muốn lãnh đạo được sát, được được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp đúng, phải có sự đóng góp ý kiến của luật, quản lí xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực nhiều người. Khi tập thể đã dân chủ bàn hiện nguyên tắc tập trung dân chủ”. Trong hoạt động bạc kĩ lưỡng, kế hoạch đã được định rõ, của các cơ quan nhà nước, phải phân định những giao cho cá nhân thực thi sẽ không bị vấn đề thuộc thẩm quyền tập thể, những nhiệm vụ, chồng chéo, dựa dẫm, công việc sẽ đạt quyền hạn thuộc thẩm quyền của người đứng đầu. kết quả cao. Lãnh đạo không tập thể sẽ Những vấn đề thuộc thẩm quyền tập thể thì thiểu số dẫn đến tệ bao biện, độc đoán, chủ quan. phục tùng đa số nhưng thiểu số có quyền bảo lưu ý Kết quả là hỏng việc. Phụ trách không do kiến, đa số cũng cần xem xét, tham khảo ý kiến của cá nhân, sẽ dẫn đến tệ bừa bãi, lộn xôn, thiểu số để kiểm tra tính đúng đắn trong quyết định vô chính phủ. Kết quả cũng là hỏng việc. của mình. Những vấn đề cá nhân có quyền quyết Tập thể lãnh đạo và cá nhân phụ trách định thì cá nhân phải chịu trách nhiệm về quyết định cần phải luôn đi đôi với nhau. của mình. Qua lời dạy của Chủ tịch Hồ Ý kiến chỉ đạo sẽ do tập thể bàn bạc, thống nhất và giao nhiệm vụ cho từng cá nhân cụ thể phụ trách. Chí Minh, em hiểu thế nào là Tập thể lãnh đạo và cá nhân phụ trách cần phải luôn đi đôi với tập trung dân chủ? nhau, nếu không sẽ không đạt được kết quả như mong muốn.
11. d. Nguyên tắc tập trung dân chủ Tập thể lãnh đạo là dân chủ, cá nhân phụ Nguyên tắc tập trung dân chủ được ghi nhận tại trách là tập trung. Một người tài giỏi đến khoản 1 Điều 8 Hiến pháp năm 2013: “Nhà nước mấy muốn lãnh đạo được sát, được được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp đúng, phải có sự đóng góp ý kiến của luật, quản lí xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực nhiều người. Khi tập thể đã dân chủ bàn hiện nguyên tắc tập trung dân chủ”. Trong hoạt động bạc kĩ lưỡng, kế hoạch đã được định rõ, của các cơ quan nhà nước, phải phân định những giao cho cá nhân thực thi sẽ không bị vấn đề thuộc thẩm quyền tập thể, những nhiệm vụ, chồng chéo, dựa dẫm, công việc sẽ đạt quyền hạn thuộc thẩm quyền của người đứng đầu. kết quả cao. Lãnh đạo không tập thể sẽ Những vấn đề thuộc thẩm quyền tập thể thì thiểu số dẫn đến tệ bao biện, độc đoán, chủ quan. phục tùng đa số nhưng thiểu số có quyền bảo lưu ý Kết quả là hỏng việc. Phụ trách không do kiến, đa số cũng cần xem xét, tham khảo ý kiến của cá nhân, sẽ dẫn đến tệ bừa bãi, lộn xôn, thiểu số để kiểm tra tính đúng đắn trong quyết định vô chính phủ. Kết quả cũng là hỏng việc. của mình. Những vấn đề cá nhân có quyền quyết Tập thể lãnh đạo và cá nhân phụ trách định thì cá nhân phải chịu trách nhiệm về quyết định cần phải luôn đi đôi với nhau. của mình. Trong tổ chức và hoạt động của bộ máy Bầu cử, bổ nhiệm kết hợp với phê chuẩn một số chức danh trong bộ máy. nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Mô hình tổ chức hội đồng, uỷ ban để kết hợp chế độ lãnh đạo tập thể, cá nhân phụ trách; thiểu số phục tùng đa số; ấp dưới phục tùng cấp trên. Việt Nam, nguyên tắc tập trung dân chủ Thảo luận dân chủ, quyết định theo đa số; những vấn đề cá nhân có quyền quyết được biểu hiện như thế nào? định thì các nhân phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình.
12. 1. Các văn bản pháp luật trong hình ảnh trên quy định tổ chức và hoạt động của cơ quan nào trong bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam? 2. Theo em, nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được biểu hiện như thế nào? Các văn bản pháp luật trong hình ảnh trên quy định tổ chức và hoạt động của Toà án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân.
13. * Theo em, nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa trong tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam được thể hiện như thế nào? Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lí xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật. Pháp luật quy định rõ ràng, cụ thể, minh bạch toàn bộ việc thành lập, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu, hình thức hoạt động của cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức nhà nước và việc tổ chức bộ máy nhà nước phải tuân theo các quy định đó. Cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức, viên chức nhà nước phải nghiêm chỉnh tuân thủ pháp luật, mọi hành vi vi phạm pháp luật đều bị xử lí.
14. Bầu cử, bổ nhiệm Nội dung nguyên kết hợp với phê Tổ chức và hoạt động tắc này khẳng định Đảng đề ra đường Chủ thể duy nhất chuẩn một số chức theo Hiến pháp và nhân dân Việt Nam lối, chủ trương, và tối cao của danh trong bộ máy; pháp luật, quản lí xã là người thành lập hội bằng Hiến pháp phương hướng cho quyển lực là Nhân kết hợp chế độ ra Nhà nước, trao và pháp luật Nhà nước; chỉ đạo, dân. Quyền lực nhà lãnh đạo tập thể, quyền cho Nhà Cơ quan nhà nước, hướng dẫn, giám nước được phân cá nhân phụ trách; nước và kiểm tra, cán bộ, công chức, sát hoạt động của chia thành quyền thiểu số phục tùng giám sát hoạt động viên chức nhà nước Nhà nước; đào tạo, lập pháp, hành đa số; cấp dưới phải nghiêm chỉnh của các cơ quan, bồi dưỡng các cán pháp, tư pháp và phục tùng cấp trên; tuân thủ pháp luật, cán bộ, công chức, bộ, công chức, ! được giao cho các thảo luận dân chủ, mọi hành vi vi phạm viên chức trong bộ viên chức nhà cơ quan tương ứng quyết định theo đa pháp luật đều bị xử lí. máy nhà nước. nước, giới thiệu thực hiện một cách số,... nhân sự vào các vị độc lập nhưng có sự phối hợp, kiểm trí quan trọng trong Pháp chế XHCN soát, giám sát lẫn. bộ máy nhà nước,... Tập trung dân Quyền lực nhà chủ Quyền lực nhà nước thuộc về nước là thống nhân dân nhất có sự Nguyên tắc phân công Đảm bảo kiểm soát Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà sự lãnh đạo nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Đảng
15. 2. Đặc điểm của bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam a. Tính thống nhất Em hãy đọc thông tin sau và trả lời câu hỏi. Xây dựng và hoàn thiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Vai trò lãnh đạo của Đảng trong việc phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam được thề hiện thông qua việc đề ra đường lối, chủ trương phát triền nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Hiện thực hoá đường lối, chủ trương đó, các cơ quan trong bộ máy nhà nước đã có sự phối hợp chặt chẽ trong việc xây dựng, ban hành, triến khai các chính sách, chương trình, kế hoạch, công việc cụ thề trên nhiều mặt để phát triền toàn diện nền kinh tế. Việc thực hiện chủ trương Đảng đề ra đường lối, chủ trương phát triển nền kinh tế. xây dựng và hoàn thiện nền kinh tế thị trường định hướng Các cơ quan trong bộ máy nhà nước hiện thực hoá chủ xã hội chủ nghĩa được thể trương, đường lối của Đảng bằng việc phối hợp chặt chẽ hiện như thế nào trong bộ trong xây dựng, ban hành, triển khai các chính sách, máy nhà nước Cộng hòa xã chương trình, kế hoạch, công việc cụ thể trên nhiều mặt để hội chủ nghĩa Việt Nam? phát triển toàn diện nền kinh tế.
16. 2. Đặc điểm của bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam a. Tính thống nhất Em hãy đọc thông tin sau và trả lời câu hỏi. Theo Hiến pháp năm 2013, bộ máy Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam do nhiều cơ quan hợp thành như: Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Chính quyền địa phương, Toà án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Hội đồng bầu cử Quốc gia và Kiểm toán nhà nước. Có những cơ quan nhà nước do Hiến pháp quy định, nhưng cũng có những cơ quan nhà nước được thành lập trên cơ sở luật và văn bản dưới luật. Những cơ quan nhà nước này nằm trong bộ máy nhà nước, tạo thành một tổng thể thống nhất nhưng có thẩm quyền riêng theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, khi thực hiện chức năng, thẩm quyền riêng cũng là góp phần thực hiện chức năng chung của Nhà nước. Tổng thể này là sự đảm bảo tính thống nhất của Nhà nước. Hệ thống các cơ quan trong bộ máy nhà nước được sắp xếp, tổ Theo em, tính thống nhất của chức thống nhất từ trung ương xuống địa phương và đều chịu sự bộ máy nhà nước Cộng hòa lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. xã hội chủ nghĩa Việt nam Các cơ quan, cán bộ, công chức, viên chức nhà nước hoạt động được biểu hiện như thế nào? vì lợi ích của nhân dân và lợi ích của dân tộc.
17. b.Tính nhân dân Hiện nay, bộ máy hành chính nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách hành chính như: xây dựng cồng Dịch vụ công quốc gia để nhiều thủ tục hành chính được làm trực tuyến; cắt giảm nhiều thủ tục hành chính rườm rà; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lí nhà nước;... từ đó tăng cường lòng tin của người dân và doanh nghiệp đối với bộ máy nhà nước. Việc đẩy mạnh cải cách hành chính thể hiện tính nhân dân của bộ máy hành chính nhà nước ta như thế nào? Nhân dân thực hiện quyền gì để tham gia thành lập bộ máy nhà nước? - Việc đẩy mạnh cải cách hành chính tạo điều kiện thuận lợi, giúp nhân dân tiết kiệm được thời gian, công sức, tiền bạc khi thực hiện các thủ tục hành chính. - Nhân dân thực hiện quyền bầu cử, ứng cử để tham gia thành lập bộ máy nhà nước.
18. b.Tính nhân dân Bộ máy Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam do nhân dân thành lập nên, được nhân dân uỷ quyền để thực hiện việc quản lí Nhà nước và xã hội. Mọi hoạt động của các cơ quan, cán bộ, công chức, viên chức trong bộ máy nhà nước đều nhằm mục đích phục vụ cho lợi ích của nhân dân và chịu sự kiểm tra, giám sát của nhân dân.
19. c. Tính quyền lực Em hãy đọc thông tin dưới đây và trả lời câu hỏi. Chính phủ là cơ quan được giao nhiệm vụ giữ quyền hành pháp của nước ta, trong quá trình hoạt động, Chính phủ sẽ sử dụng quyền lực của mình để giải quyết các vấn đề hành chính của đất nước. Tuy nhiên, Chính phủ phải báo cáo công việc trước Quốc hội và chịu sự giám sát của Quốc hội. Việc Chính phủ phải báo cáo và Theo em, vì sao các cơ quan trong bộ máy nhà nước chịu sự giám sát của Quốc hội về Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được phân công các công việc của mình thể hiện quyền lực để thực hiện các nhiệm vụ riêng nhưng vẫn điều gì? phải có sự phối hợp, giám sát lẫn nhau? Quyền lực nhà nước Việt Nam được phân công cho các cơ quan, cá nhân nhất định, không tập trung vào một cơ quan hay một cá nhân duy nhất. Tất cả các cơ quan trong hệ thống bộ máy nhà nước đều được Nhà nước trao các quyền cụ thể đề thực hiện các chức năng, nhiệm vụ cùa mình. Các cơ quan sử dụng quyền lực nhà nước để thực hiện các nhiệm vụ riêng, tuy nhiên giữa các cơ quan luôn có mối quan hệ, hỗ trợ nhau trong việc giải quyết công việc, cơ quan này giám sát cơ quan khác. Các cơ quan cấp dưới phải phục tùng, thực hiện các quyết định của cơ quan cấp trên.