Bài giảng Ngữ văn 12 (Kết nối tri thức) - Bài: Mộ. Nguyên Tiêu (Hồ Chí Minh) - Phạm Nguyễn Diễm Nguyện

Nội dung tài liệu: Bài giảng Ngữ văn 12 (Kết nối tri thức) - Bài: Mộ. Nguyên Tiêu (Hồ Chí Minh) - Phạm Nguyễn Diễm Nguyện

1. DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG 12 BỘ SÁCH KẾT NỐI TRI THỨC VÀ CUỘC SỐNG GIÁO VIÊN SOẠN MỘ - NGUYÊN TIÊU Hồ Chí Minh 1. Phạm Nguyễn Diễm Nguyện - Trường THPT Lê Trung Đình, Quảng Ngãi. 2. Nguyễn Dịu Tâm -Trường THPT Lê Trung Đình, Quảng Ngãi.
2. Hoạt động 1 KHỞI ĐỘNG Trò chơi: CÂU CHỮ DIỆU KÌ
3. HS thực hiện trò chơi qua 2 vòng: Vòng 1: Trong 1 phút mỗi đội ghi được nhiều nhất các từ cùng trường nghĩa với các từ: vầng trăng, buổi chiều, cánh chim, sông nước. Vòng 2: Trong 2 phút mỗi đội viết được nhiều nhất những câu thơ được gợi ý từ các từ trên. Sông nước: thuyền, bèo, sóng, tôm cá, đánh lưới, bờ sông, mạn thuyền,... Buổi chiều: phía tây, ráng chiều, tịch dương, mặt trời khuất bóng, ngả bóng,... Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG
4. 1. “Trời chiều bảng lảng bóng hoàng hôn, Tiếng ốc xa đưa vẳng trống dồn.” (Chiều hôm nhớ nhà - Bà Huyện Thanh Quan) 2. “Chiều tà bỏ lại phía sau Còn vương chút nắng nhuộm màu nhớ thương.” (Hoàng hôn – Trần Thị Lý) 3.“Buổi chiều đi lảng ở chân mây, Hoa tím trên sông thoảng điệu gầy. (Buổi chiều – Xuân Diệu) 4. Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ, Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ. Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT ( Vọng nguyệt- Hồ Chí Minh) (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG
5. Hoạt động 2 HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
6. Bài 6 : HỒ CHÍ MINH- “VĂN HÓA PHẢI SOI ĐƯỜNG CHO QUỐC DÂN ĐI " MỘ (CHIỀU TỐI) NGUYÊN TIÊU (RẰM THÁNG GIÊNG) HỒ CHÍ MINH
7. I. Tìm hiểu chung 1. Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác. b. Nguyên tiêu: a. Mộ - Được sáng tác năm 1948, giai đoạn - Hoàn cảnh sáng tác: trên đầu của cuộc kháng chiến chống chặng đường chuyển lao từ thực dân Pháp tại chiến khu Việt Tĩnh Tây đến Thiên Bảo, thể Bắc. hiện cảm xúc của nhà thơ - Theo một số tư liệu, bài thơ dược trong hoàn cảnh xiềng xích, Hồ Chí Minh ứng tác sau một cuộc giữa không gian núi rừng họp bàn chiến dịch, giữa khung cảnh buổi chiều tối núi rừng. - Vị trí: Bài thơ số 30 trong tập Ngục trung nhật kí (Nhật kí trong tù), là tập thơ viết trong khoảng thời gian từ năm 1942- 1943 khi Bác bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam tại Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền)Quảng – DỰ ÁN Tây CỘNG , Trung Quốc. 7 ĐỒNG
8. I. Tìm hiểu chung 3. Nhân vật trữ tình: Bác Hồ, thi sĩ - chiến sĩ. 4. Đối tượng và bút pháp trữ tình: a. Đối tượng trữ tình - Cảnh chiều tối nơi núi rừng xa xôi (Mộ). - Cảnh đêm trăng giữa núi rừng Việt Bắc (Nguyên tiêu). b. Bút pháp trữ tình: tả cảnh ngụ tình. Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG 8 ĐỒNG
9. 5. Thể thơ và bố cục. - Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật Mộ (Chiều tối) Phiên âm Mộ 暮 Quyện điểu quy lâm tầm túc thụ, 倦鳥歸林尋宿樹， Cô vân mạn mạn độ thiên không. 孤雲慢慢度天空。 Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc, 山村少女磨包粟， Bao túc ma hoàn lô dĩ hồng. 包粟磨完爐已烘。 Dịch nghĩa Dịch thơ CHIỀU TỐI Chim mỏi về rừng tìm cây ngủ, Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ, Chòm mây lẻ trôi lững lờ trên tầng Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không; không. Thiếu nữ xóm núi xay ngô, Cô em xóm núi xay ngô tối; Ngô xay vừa xong, lò than đã đỏ. xay hết lò than đã rực hồng. Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG
10. 5. Thể thơ và bố cục. - Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật NGUYÊN TIÊU (Chiều tối) Phiên âm 元 宵 NGUYÊN TIÊU 今夜元宵月正圓， Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên, 春江春水接春天。 Xuân giang, xuân thuỷ tiếp xuân thiên. 煙波深處談軍事， Yên ba thâm xứ đàm quân sự, 夜半歸來月滿船 Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền. Dịch nghĩa Dịch thơ Đêm nay, rằm tháng giêng, trăng vừa RẰM THÁNG GIÊNG tròn, Rằm xuân lồng lộng trăng soi; Nước sông xuân tiếp liền với màu trời Sông xuân nước lẫn màu trời xuân. thêm xuân. Giữa nơi khói sóng thăm thẳm, bàn bạc Giữa dòng bàn bạc việc quân; việc quân, Khuya về bát ngát trăng ngân Nửa đêm trở về, thuyền chở đầy ánh đầy thuyền. Sản phẩm của nhómtrăng. Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG
11. Bố cục chia 2 phần: Mộ Nguyên tiêu •Phần 1: (2 câu đầu):Bức tranh •Phần 1: (2 câu đầu): Cảnh thiên nhiên lúc chiều tối trăng rằm tháng Giêng trên sông ở chiến khu Việt Bắc Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ; Chòm mây trôi nhẹ giữa trời không. Rằm xuân lồng lộng trăng soi Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân; •Phần 2: (2 câu tiếp): Bức •Phần 2: (2 câu tiếp): Hình tranh đời sống ảnh con người Cô em xóm núi xay ngô tối; Giữa dòng bàn bạc việc quân; Xay hết lò than đã rực hồng. Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền. Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG
12. Nguyên tác Bản dịch thơ Nguyên tiêu Câu 1: nhấn mạnh "thời điểm"và hình chỉ nhấn mạnh vẻ đẹp của ánh sáng, màu ảnh vầng trăng đạt đến độ tròn đầy sắc bên ngoài. (chính: vừa đúng, vừa khớp; viên: tròn trịa, viên mãn). Câu 2: lặp lại từ xuân ba lần, với dụng Chưa thể hiện rõ điều này. ý nhấn mạnh vẻ xuân - sắc xuân - sức xuân của sông - nước - bầu trời; từ tiếp biểu thị sự vận động nối liền - từ cận cảnh đến viễn cảnh Câu 3: cụm từ yên ba thâm xứ (nơi Cụm từ giữa dòng chưa rõ nghĩa. khói sóng heo hút tĩnh lặng) Câu 4: “nguyệt mãn thuyền”: nhấn nhấn mạnh vẻ đẹp đầy tính nhạc (trăng mạnh động thái trăng tràn xuống làm ngân) vốn không có trong nguyên văn đầy ăm ắp con thuyền bàn việc quân. Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG
13. Giao nhiệm vụ học tập Nhóm 1. Hoàn thành Nhóm 2. Hoàn thành phiếu học tập. Qua đó phiếu học tập. Qua đó cho biết bức tranh thiên cho biết bức tranh đời nhiên lúc chiều tối hiện sống hiện lên như thế lên như thế nào qua bài nào qua cặp mắt thi thơ Mộ? nhân? Điểm nhìn Điểm nhìn Hình ảnh thơ Hình ảnh thơ Ý nghĩa hình ảnh Trạng thái cảnh vật thơ Vẻ đẹp tâm hồn Sản phẩm của nhómTâm Zalo: NGỮhồn VĂN thi THPT nhân thi nhân. (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG
14. •Nhóm 3. Qua hai câu • Nhóm 4. Cảm nhận thơ đầu, cảnh trăng rằm bức tranh Nguyên tiêu tháng Giêng trên sông ở ở hai câu thơ cuối. chiến khu Việt Bắc hiện lên như thế nào trong đôi mắt thi nhân. Điểm nhìn Thời gian Hình ảnh thơ Không gian Ý nghĩa hình Hình ảnh thơ ảnh thơ Vẻ đẹp tâm Vẻ đẹp tâm hồn thi nhân. hồn thi nhân. Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG
15. II.KHÁM PHÁ VĂN BẢN: 1.MỘ (Chiều tối): a. Hai câu thơ đầu: Bức tranh thiên nhiên chiều tối. Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không Điểm nhìn Từ mặt đất(tối) nhìn lên bầu trời (sáng, cao, rộng) →Tư thế hiên ngang, vượt lên hoàn cảnh. Hình ảnh thơ + Cánh chim + Chòm mây Trạng thái cảnh + Cánh chim – mỏi vật + Chòm mây- cô đơn, chậm chậm Tâm hồn thi nhân Tâm hồn cao đẹp, thiết tha yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống của Bác. => Bằng nét chấm phá đơn sơ, tác giả đã khắc họa bức tranh thiên nhiên buổi chiều tối miền sơn cước bao la, tĩnh lặng, buồn vắng. Nhà thơ không chỉ tả cảnh mà còn gợi được hồn của cảnh. Ẩn sau bức tranh thiên nhiên là tâm hồn cao đẹp, thiết tha yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống của Bác.
16. b. Hai câu thơ cuối: Bức tranh cuộc sống. Cô em xóm núi xay ngô tối Xay hết lò than đã rực hồng Điểm nhìn Từ cao xa đến gần Hình ảnh thơ + Cô gái xay ngô. + Lò than rực hồng. Ý nghĩa hình ảnh thơ + Hình ảnh cô gái: con người lao động trẻ trung, khỏe khoắn làm dịu nỗi cô đơn của người đi đường. + Lò than rực hồng: rực sáng bài thơ, làm ấm lòng người đi đường. Vẻ đẹp tâm hồn thi Tình yêu cuộc sống tha thiết. nhân. Cả bài thơ là một bức tranh vừa lạ, phóng khoáng (trời, mây, núi), vừa thân mật, ấm áp (cô thiếu nữ, lò than hồng). Trung tâm của bài thơ là con người với ngọn lửa của sự sống, ngọn lửa ấy toả ra từ cuộc sống bình dị của người lao động và từ tâm hồn ấm nóng, lạc quan của Bác.
17. 2. NGUYÊN TIÊU (Rằm tháng Giêng): a. Hai câu thơ đầu: Cảnh trăng rằm tháng Giêng trên sông ở chiến khu Việt Bắc Thời gian đêm rằm tháng Giêng Không gian Bầu trời cao rộng, trong trẻo, sáng sủa; bầu trời, dòng sông, mây nước hoà hợp với nhau. Hình ảnh thơ Trăng đúng lúc tròn nhất. Vẻ đẹp tâm hồn thi nhân. Tâm hồn nhạy cảm, yêu thiên nhiên tha thiết. =>Hai câu đầu đã khắc họa bức tranh thiên nhiên đêm rằm mùa xuân đẹp, bát ngát, rộng lớn và tràn đầy sức sống. Đây là sông mùa xuân, nước mùa xuân, trời mùa xuân tươi đẹp, trong sáng. Qua đó thể hiện tâm hồn nhạy cảm, yêu Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG thiên nhiên của tác giả.
18. b. Hai câu thơ cuối: Hình ảnh con người.. Giữa dòng bàn bạc việc quân, Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền Hình ảnh thơ + Con người. + Trăng ngân đầy thuyền Ý nghĩa hình ảnh thơ + Đẹp, lãng mạn. Con người và thiên nhiên giao hòa, cùng chung trách nhiệm với dân, với nước. Vẻ đẹp tâm hồn thi Tâm hồn thi sĩ cao đẹp và lòng yêu nước lớn nhân. lao của Bác. => Trăng gắn bó với người nghệ sĩ biết thưởng thức vẻ đẹp của trăng và chính người nghệ sĩ phải có tâm hồn giao hoà, lãng mạn thì mới có thể nhìn thấy trăng đang đồng hành với mình. Và, chỉ sau khi bàn bạc việc nước xong xuôi, Người mới dành thời gian thưởng thức vẻ đẹp thiên nhiên bằng một trái tim say mê ngây ngất. Qua đó, thể hiện tâm Sản phẩm của nhómhồn Zalo: thiNGỮ VĂNsĩ THPTcao đẹp và lòng yêu nước lớn lao của Bác. (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG
19. Giao nhiệm vụ học tập 1. Nhận xét sự vận động của hình ảnh thơ qua hai bài thơ. Từ sự vận động ấy của hình ảnh thơ, anh/chị cảm nhận điều gì về cách nhìn nhận của sống của Bác? 2. Xác định cấu tứ của bài thơ (Hs hoàn thành phiếu học tập). Mộ Nguyên tiêu Cách triển khai mạch cảm xúc Cách triển khai hình tượng Tư tưởng, chủ đề 3. Qua hai bài thơ, tác giả chủ yếu sử dụng những thủ pháp nghệ thuật nào? Chỉ ra cụ thể cách sử dụng thủ pháp ấy qua hai bài thơ. Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG
20. 3. Nhận xét về thơ chữ Hán của Hồ Chí Minh qua hai bài thơ: a. Hình ảnh thơ chiều tối (chim về tổ) đến Mộ đêm và kết thúc với hình ảnh lò lửa. - Tuân theo sự vận động khách quan: từ tối (rằm tháng Giêng) đến Nguyên tiêu đêm khuya mà người chiến sĩ vẫn bàn việc quân. - Thể hiện cách nhìn cuộc sống luôn hướng tới những điều lạc quan, chủ động nắm bắt cuộc sống, hài hoà, tinh tế với thiên nhiên. Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ VĂN THPT (Nhóm cô Thu Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG