Bài giảng Tin học 10 (Cánh diều) - Bài 10: Chương trình con và thư viện các chương trình con có sẵn

Nội dung tài liệu: Bài giảng Tin học 10 (Cánh diều) - Bài 10: Chương trình con và thư viện các chương trình con có sẵn

1. Khi giải quyết một bài toán, ta có thể phân chia nó thành một số bài toán con. Nếu lập trình để máy tính giải quyết một bài toán, em hãy bình luận về ý tưởng: Mỗi đoạn chương trình giải quyết một bài toán con sẽ được gọi là một chương trình con và được đặt tên 2/1/20XX PRESENTATION TITLE 2
2. 1. Khái niệm chương trình con Khi giải quyết một bài toán phức tạp, người ta thường phân chia bài toán đó thành một số bài toán con. Em sẽ chia bài toán sau đây thành những bài toán con nào? 2/1/20XX PRESENTATION TITLE 3
3. 1. Khái niệm chương trình con Bài toán: Cho ba tam giác có độ dài ba cạnh lần lượt là a, b và c; u, v và w; p, q và r. Độ dài các cạnh đều là số thực cùng đơn vị đo. Em hãy tính diện tích của mỗi tam giác đó và đưa ra diện tích lớn nhất trong các diện tích tính được. Công thức Heron tính diện tích tam giác theo độ dài ba cạnh: ( + + )( + − )( + − )( + − ) 푆 = 4 2/1/20XX PRESENTATION TITLE 4
4. • Khi lập trình để giải một bài toán có thể chia bài toán đó thành các bài toán con, viết các đoạn chương trình giải các bài toán con • Sau đó xây dựng chương trình giải quyết bài toán ban đầu bằng cách sử dụng các đoạn chương trình đã viết cho các bài toán con • Chương trình con là một đoạn câu lệnh thực hiện một việc nào đó được đặt tên 2/1/20XX PRESENTATION TITLE 5
5. Khối lệnh được đặt tên Hello Gọi tên hàm ở những nơi cần thực hiện Hình 1. Một chương trình Python có chương trình con Hello 2/1/20XX PRESENTATION TITLE 6
6. 2. Khai báo và gọi một hàm cần thực hiện trong Python - Có thể gọi một chương trình con trong Python là một hàm - Cách khai báo hàm trong Python như sau: Trong đó: - Tên hàm phải theo quy tắc đặt tên trong Python def tên_hàm (tham số): - Theo sau hàm có thể có hoặc không có Các lệnh mô tả hàm tham số - Phần thân hàm (gồm các lệnh mô tả hàm) phải viết lùi vào theo quy định của 2/1/20XX PRESENTATIONPython TITLE 7
7. Ví dụ: Tên hàm Danh sách tham số rỗng Từ khóa khai báo hàm Các lệnh mô tả hàm Lời gọi thực hiện hàm Hình 2. Một chương trình Python có sử dụng hàm 8
8. Hình 3. Một số kết quả chạy chương trình ở Hình 2 9
9. 3. Chuyển dữ liệu cho hàm thực hiện Chương trình trong Hình 2 khai báo ptb1(), hàm này giải phương trình bậc nhất một ẩn ax + b = 0. Khi được gọi thực hiện, hàm ptb1() yêu cầu nhập các hệ số a, b từ bàn phím, biện luận và giải phương trình rồi đưa ra kết quả. 1) Em hãy soạn thảo chương trình ở Hình 2 đặt tên là “VD_ptb1.py”, sau đó chạy chương trình với các dữ liệu đầu vào như Hình 3 và đối chiếu kết quả. 2) Em hãy sửa lại chương trình “VD_ptb1” theo các bước trong Bảng 1, đặt tên là “Try_ptb1.py”, chạy thử và trả lời hai câu hỏi sau: a) Chương trình “Try_ptb1.py” đã truyền trực tiếp hệ số a = 5, b = 4 vào lời gọi hàm ptb1(5, 4), kết quả khi chạy có khác gì với kết quả chạy chương trình ở Hình 2 không? b) Vì sao trong chương trình “Try_ptb1.py”, thân của hàm không cần những câu lệnh nhập giá trị cho các hệ số a, b? 2/1/20XX PRESENTATION TITLE 10
10. Bảng 1. Các bước sửa chương trình “VD_ptb1.py” 1) Bổ sung tham số a, b vào trong cặp ngoặc () ở dòng khai báo hàm, để được ptb1(a, b) 2) Xóa trong thân hàm hai lệnh nhập hệ số a, b từ bàn phím 3) Thay lời gọi ptb1() bằng ptb1(5, 4) để hàm thực hiện với a = 5, b = 4 4) Thêm các lời gọi thực hiện hàm ptb1(a, b) tương ứng với cặp hệ số a = 0, b = 0 và a = 0, b = 4 11
11. Có hai cách truyền dữ liệu cho hàm thực hiện: + Cách 1: chương trình gọi thực hiện hàm với các giá trị cụ thể + Cách 2: chương trình gọi thực hiện hàm với giá trị tham số truyền vào Ví dụ 1: - Chương trình “Try1_ptb1.py”, lời gọi ptb1(5, 4) đã làm hàm ptb1(a, b) được thực hiện với a = 5, b = 4 Ví dụ 2: - Chương trình ở Hình 4 khai báo và sử dụng hàm BMI(h, w) tính chỉ số sức khỏe BMI theo hai tham số chiều cao và cân nặng. 12
12. Thân hàm với các tham số để nhận giá trị từ lời gọi hàm truyền vào Các câu lệnh nhập dữ liệu cho chương trình Lời gọi hàm với các đối số truyền vào Hình 4. Một ví dụ về lời gọi hàm và truyền dữ liệu cho hàm 13
13. 4. Lời gọi hàm - Trong Python, một hàm có thể trả về một giá trị qua tên của nó nếu như có lệnh return trước khi ra khỏi hàm - Ví dụ 3: Tên hàm Giá trị trả về của hàm Giá trị trả ra của hàm Hình 5. Một số ví dụ về trả giá trị của hàm qua tên hàm 14
14. 5. Các hàm được xây dựng sẵn - Mỗi tập hợp gồm một số các hàm được xây dựng sẵn thường gọi là một thư viện - Ví dụ: • Một số hàm trong thư viện chuẩn của Python như: print(), input(), • Một số hàm toán học trong thư viện math như: gcd(x, y) trả về ước chung lớn nhất của x và y => Để có thể sử dụng các hàm trong thư viện cần kết nối thư viện hoặc hàm đó với chương trình. Có 2 cách thông dụng để kết nối hàm và thư viện
15. Cách 1: Cách 2 Kết nối chương trình Kết nối chương trình với với tất cả các hàm hàm gcd của thư viện math của thư viện math import math from math import gcd Hình 6. Ví dụ về hai cách kết nối thư viện 16
16. Ví dụ 4: Chương trình ở Hình 7 kết nối hàm gcd trong thư viện math Một kết quả của chương trình Hình 7. Chương trình tìm ước chung lớn nhất 17
17. 2/1/20XX PRESENTATION TITLE 18
18. BÀI TẬP Bài 1. Với hàm BSCNN được xây dựng ở chương trình sau đây (Hình 8), trong những dòng lệnh có sử dụng hàm BSCNN, dòng lệnh nào đúng, dòng lệnh nào sai và tại sao? Hình 8. Chương trình về hàm bội số chung nhỏ nhất 20